Kjellaren

La oss i korte trekk fortelja dykk om familien vår. Vi kan velja å byrja den historia på slutten av syttitalet, altså lenge før vi sjølve føddest, då den unge mor vår gifte seg med ein jomsviking av ein mann, opprinneleg frå Bogøyvær på Frøya. Med han fekk ho i 1980 den fyrste og einaste dotter si, og i 1982 den fyrste av til saman tri søner. Ikkje lenge etter døydde mannen hennar, av naturlege årsaker. Nokre år seinare gifte ho seg på nytt, i dette tilfellet med ein ung mann frå Melhus. I 1988 fekk desse to det avåtet av ein djevelunge som skulle bli oss sjølve, og i 1990 endå ein gut. Sistnemnde er altså det einaste av syskena våre som vi deler heile to foreldre med. Men ekteskapet mellom mor og far vår var ikkje lykkelegare enn ekteskap flest, så det laut jo ende med skilsmisse. Vi trur vi var fem då dette hende. Mor vart buande i Trondheim, medan far flytte ut att til Melhus. Det gjekk ikkje lang tid før han gifte seg på nytt, med ei kvinne frå Romania. Etter tallause ramaskrik og møte med meir eller mindre inkompetente advokatar og barnevernsarbeidarar, vart det avgjort at vi og bror vår skulle bu på Melhus i lag med far og den nye kona hans. Utan å gå i detaljar lyt ein kunne seia at dette var problematisk; serleg bror vår fann seg aldri til rette i den nye heimen. I 1999 fekk far og stemora vår ei dotter, den andre halvsyster vår. I relativt ung alder sleppte bror vår unna Melhus og den rumenske stemora han ikkje hadde kome serleg godt overeins med; han flytte til mor vår i byen, medan vi allereie då, som vi gjer i dag, sette Melhus veldig høgt. Vi var relativt ofte på vitjing hjå mor og storesyskena våre, men vart buande på Melhus i lag med far og stemor og veslesyster. Tilsynelatande ein slags idyll, trass alt. Men la det vera sagt at rumenaren var eit heller krevjande menneske. Ho kom frå ein ganske annan kultur enn vår, hadde eit lynne nokså annleis enn den humoristiske far vår og dei alltid sindige besteforeldra våre, og sjølv om ho var eit husleg menneske med gode evner, som hurtig lærde seg norsk og fann seg godt til rette i samfunnet, så var dette ekteskapet frå fyrste til siste augneblink ein turbulent affære. Dessutan jobba han utelukkande nattevakter, var plaga med blodtrykket og hadde så mange vanskelegstilte vener han skulle hjelpe at han heilt forsømde seg sjølv. For å gjera ei lang historie kort så var det byrjinga på slutten då far vår for fem, seks år sidan fekk eit samanbrot som sende han til Haukåsen. Der vart han ikkje lenge, men av ein eller annan grunn som er vanskeleg å begripe, vart han aldri den same utadvende personen etter dette. Tvert imot. I 2007 flytte vi sjølve ut, til byen for å studere, og attende i huset på Melhus vart far og rumenaren og lillesyster, som enno i dag går på den same barneskulen som vi sjølve i vår tid gjekk på. Far vart berre verre og verre og stemora vår såg heller ikkje lyst på livet, der ho gjekk ikring i fars sky av tobakksrøyk, lydande heile dagen til dei hjelpelause klynka hans, det desperate maset om stendig fleire sovepiller. Det ville ikkje vera urimeleg om det vart for mykje til henne òg, men vi rekna henne alltid for ein klårtenkt og svært rasjonell person, og må seia vi vart overraska, mildt sagt, då vi på vesle julaftan i fjor kom heim til Melhus og høyrde henne seia til oss at ho meinte ho vart overvaka. Om vi trykte på mobiltelefonen vår, eller fikla med ein kulepenn i lomma, så såg ho skeptisk på oss og spurde på ramme alvor om vi gjorde opptak av det ho sa. “Just because you’re paranoid,” heiter det i songen, “it doesn’t mean they aren’t after you.” Men i hennar tilfelle var ikkje paranoiaen meir enn paranoia er, ei sinnsliding, og det rare er at det ikkje hjelper å seia det, som vi mange gonger sa, at dette berre er visvas, innbilling, det reine oppspinn: Det går ikkje inn. Plutseleg var det å prøve å snakke fornuft til dette mennesket, til ei som i alle år hadde vore svært pertentleg på alle område, på høgd med ein kvar situasjon, som å snakke til ein vegg. Tidleg i vinter fann ho det maktpåliggjande å gå til politiet med dei innhaldslause påstandane om at nokon avlydde henne, og dimed vart ho tvangsinnlagd. Vi gløymer ikkje den iskalde februardagen då vi tok bussen heim til Melhus for å vitje barndomsheimen, og alt vi fann var far vår sovande i eit mørklagd og lydlaust hus. Då var stemora vår på institusjon og syster vår bortsett, av barnevernet, hjå folk vi ikkje visste kven var. Etter kvart kom dei båe attende, og vi trudde kanskje at alt kunne ordne seg. Men så tok denne lange lidingshistoria altså ei brå og redselsfull vending, då far vår i april i år, som einskilde sikkert vil hugse, gjorde ende på livet sitt.

Det interessante med ungar er at dei kan reagere på hendingar på heilt andre måtar enn vaksen logikk skulle tilseia. Dei har ikkje dei same tankane kringom livets forgjengelegheit og daudens ufråvikelege nærleik, og sjølv om dei naturlegvis blir prega av det som hender dei, så kan dei ta dei mest forferdelege hendingar med overraskande ro. For å seia det slik så er det ikkje den elleve år gamle syster vår vi har vore mest uroleg for denne sumaren. Det var verre med mor hennar. Tapet av ektemannen tok ho så tungt at ho eigentleg aldri kom seg til hektene att, og det ho sleit med av vrangførestillingar berre tiltok i alvor. Midtsumars vart ho innlagd, etter kva vi forstår frivillig, på Austmarka. Det var der vi for siste gongen såg henne. Vi kom dit for å prøve å tileigne oss ei fullmakt til å disponere kontoen hennar, for i det minste å få betala rekningane som hopa seg opp i postkassa hennar. Dette hadde ho råd til, det stod ein god del pengar på denne kontoen. Men ho ville ikkje gje oss fullmakta fordi ho sa ho ikkje visste kva ho skreiv under på, ho frykta det kunne brukast imot henne, og forresten stolte ho ikkje på at dei pengane ho unekteleg hadde i banken, eigentleg var hennar eigne. Ho var redd ho hadde fått for mykje i statlege stønader, at nokon ville krevja pengane attende og la henne stå til rekneskap for dei, at ho eigentleg var bortimot konkurs. For å seia det enkelt så var det ei forvirring og fortviling i dei matte augo hennar som langt overskreid det vi sjølve makta setja oss inn i. Men heller ikkje vi var blinde for dei raude sårstripene på halsen hennar, som ho på spørsmål prøvde å bortforklåre, men som fortalde oss at det fyrste forsøket allereie var gjort. Då er det ingen spøk lenger, og det kviler eit valdsamt ansvar på dei som skal handsame og forsøkje å kurere eit suicidalt menneske. Men dei vurderte det såleis at ho gradvis vart betre, og etter kvart vart ho overførd til eit opnare opphald på Tiller distriktspsykiatriske. Det var derifrå ho førre sundag, etter løyve frå vakthavande sjukepleikar, gjekk ein kveldstur bortgjennom skogen. Til eit serskild tre var det bunde ei huske, eit tau med ein planke i, og ho var ikkje mindre kløktig og fingerferdig enn at ho bruka dette tauet og den kraftige greina til å gjennomføre planen sin. La oss berre seia at det gjekk med henne som med grønsakshandlar Greff og epileptiske Smerdjakòf, skjønt gjerninga får ei ganske tyngd når ein røyner henne såleis, i sin eigen familie, enn i duse litterære konstruksjonar.

Tilfeldigvis var vi ute på Melhus den same dagen som dei fann henne, for å kombinere ein sumarbridge med ei vitjing hjå farfaren vår, som i praksis lever som enkemann fordi den trufaste kona hans, vår høgt elska farmor, er dement og bur på heim. På den sjølvsame heimen er det ein slags restaurant, ein såkalla “bygdekafé”. Som eit apropos vil vi nemne at vi på vidaregåande skreiv ein engelskstil med dette etablissementet som inspirasjon, “The Fly Within”, eit Beckett-aktig oppkok om ein fyr som sit på eit liknande stelle og blir stira i senk av alle dei andre gjestane, med’ ei summande fluge svirrar ikring på innsida av hovudet hans. Til slutt blir han henta av menn i kvite frakkar. Vi noterte toppkarakter på dette verket, men det var fordi vi og den femti år gamle lærarinna var hemmeleg og ulykkeleg forelska, ho gift og vi sjølve allereie forplikta av våre tidlege opptredenar på Metro. Nei då, dette er vel ikkje tidspunktet for å spøke. Eller forresten er det det; det spelar ikkje lenger noka rolle. Men la oss likevel fortsetja forteljinga: Der, i denne kafeen, sat vi då den uniformerte politimannen kom gåande i fylgje med ein representant for den lokale krise-eit-eller-anna, kriseetaten, krisenemnda, krisedepartementet; dei kunne slått det saman med psykiatrien og arbeidskontoret og alle Noregs statlege supperåd og berre kalla det Pengesluket. Men for all del, vi misunnar dei ikkje oppgåva å skulle formidle til oss denne heilt uverkelege bodskapen. Då vi høyrde korleis det var skjedd lyt vi medgje at vi stegla, vi tenkte: Dette er meir enn vi kan godta. Det var éin ting at ikkje far vår hadde det ringaste utbyte av den vesle psykiatriske bistanden dei gav han. Men korleis kan eit menneske som liksom skal vera under handsaming, få springe i veg frå klinikken klokka halv ti om kvelden? Om ikkje for vår eigen del, tenkte vi, så lyt vi på vegner av syster vår ta tak i denne saka. Men litt seinare på dagen, heime hjå farfar, fekk vi vitjing av sjølve overlækjaren frå avdelinga på Tiller. Så sit ho der, ikkje sant, ei ung og riktig hyggeleg kvinne, som sa at ho som overlækjar tok på seg det fulle ansvaret for tragedien, ho felte jamvel tårer, og alt ho var var eit vanleg menneske som ein må leite for å finne feil ved, for å finne noko vondt i. Ho hadde, som dei aller fleste av oss til regel gjer, handla som ho trudde det riktig etter regelverket og berre hatt dei beste forset.

Så kven er det liksom ein skal kjefte på og gå til sak mot, og kva er det godt for å gjera det? Vi har ikkje tru på aggresjon under nokre omstende, og endå fattigare blir slike sterke, skrikande kjensler når noko såpass håplaust skjer. Det er i grunnen berre å gravleggje stridsøksene i lag med kista og konstatere at dette, til liks med så mykje anna, er ein botnlaus tragedie med uopprettelege skadeverknader. For oss, men framfor alt for syster vår, som har forlora båe foreldrar på det same uhyrlege viset, og det på knappe fire månader. Det beste vi kan gjera er å prøve å vera gode storebrør. Når det gjeld den avlidne, så kunne vi her og no ha takka for alt, lyst fred over minnet og så vidare. Men sant å seia høyrde vi mange nok av desse flosklane i tysdagens gravferd og i det etterfylgjande minnesamveret. Visst var seremonien fin og selskapet nesten hyggeleg, men vi skulle ynskje at ein eller annan kunne seia oss noko anna til trøyst enn at Gud er god og at vi alle skal møtast i himmelen. Diverre for oss sjølve har vi ikkje lenger så lett for å tru på det der. Når alternativet ser ut til å vera dei nemnde psykiatrane og andre pratmakarar som sikkert gjer sitt beste, men som ikkje har anna enn innøva teorikunnskap å koma med, er det vel eigentleg berre innsjå at ein får trøyste seg sjølv som best ein kan, og forsøkje å forsone seg med “the terror of history”, som Eliade kalla det, den brutale vissa om at vi lever og døyr like fånyttes, at vi alle skal bli ingenting og gløymast. Kven veit, er ein veldig misnøgd med livet, så finst det kanskje ei form for trøyst òg i det, at det til sjuande og sist ikkje går betre med lykkelege og vellykka menneske enn med vanlege folk. La oss likevel, for ikkje å framstå som fullt så usmakelege som vi kjenner oss, på tampen få understreke at vi var glad i stemora vår og kjem til å sakne henne. Det var ikkje utelukkande trivsel i den gamle familien vår, men det vonde gløymer ein fort. Attende blir dei lysaste av minna. Då gjenstår det berre for oss å avrunde lyrisk, som vi likar å gjera, for ikkje sjølve å ljote finne den umoglege glitrande sluttreplikken. Far fekk Nygard, og vi er ikkje snauare enn at vi unnar stemora vår ein annan av favorittane våre, Ulven. Det er på ingen måte eit typisk minnedikt, det har ikkje eingong namn, men så har vel ikkje dette vore den typiske nekrologen heller.

Blomstene visner, speilet
visner ikke. Også
når alle speil

er tilintetgjort
inntil siste fingermerke på glasset,

skal det finnes
en myrkulp om kvelden,
eller is, blanket av vinden
i en vinter

hvor ingen fryser mer.

Orda over er ifylgje Aksel Hornslien det viktigaste innslaget i Ole Bersets vokabular, rett nok sagt på sunndalsdialekten hans: “Det bli ‘kje nå tå nå.” Dette er hjelma godt sagt og noko vi siterte tallause gonger i laupet av Bridgefestivalen på Lillehammer. For nokre vart det jo mykje av alt, men for oss ikkje noko av noko. Det byrja med Junior-NM, der vi sjølv og alle andre hadde tippa oss på fjerdeplass, men der vi ikkje greidde betre enn femte. Eit stort vonbrot for fleire enn oss; serleg Smisetfoss var skuffa. Deretter fylgde Monrad par, der vi lenge følte at ting gjekk vegen. Men så kom den siste sesjonen med sine tallause egg og sin uendelege motglid, og det vart ikkje noko av noko. Monrad lag spela vi med Bjerkset på lag med Stafne og Langen, og denne alltid apatiske tevlinga der dei eventyrlege gladspela og dei store katastrofane avløyser kvarandre fortlaupande, enda i ein klassisk femtandeplass og nok ein glorete lysestake eller vase eller kva det var for noko. Med andre ord: Det vart ikkje noko av noko. Ikkje bridgemessig, i det minste. Så då kan vi seia oss meir eller mindre ferdige med denne delen av festivalen, altså med bridgen, for den skrale innsatsen lèt seg uansett ikkje forklåre med andre talemåtar enn endå eit av Bersets visdomsord, som Hornslien òg siterte: “Det e ‘kje råd med det.” Det blir ikkje noko av noko og det er inga råd med det.

Dei gode opplevingane på Lillehammer var som vanleg uavhengige av bridgebordet og dets lodne grøne filt. Til dømes budde vi i hytte med Eberg, Grude, Simonsen, Øigarden og Forfot, ein etasje over Våge og Bingen. Kor glitrande var det ikkje å sitja om kveldane og lyde til Grudes syngjande snikksnakk og Ebergs biske tilsvar, nippande til ein glovarm øl, for så å sovne til lyden av Våges vræling og Bingens uforståelege mumling, som seig inn gjennom vindauga nedanfrå. Kor forførande var ikkje morgonane då Øigarden gjekk ikring med berre eit handkle kring livet, Simonsen jamvel utan handkle, då Forfots rosa isse til forveksling likna morgonsola, og då Hornslien kom innom for å avhente nøklane sine, som av uforståelege grunnar låg i vasken på dametoalettet. Kor herlege var ikkje pausane midt på dagen, då vi med forsett trødde over plena ved grannehytta, for kvar einaste gong å avføde dei same illsinte tiradane frå tyrkaren som budde der, ein Håvard Larsen, for deretter å entre vår eiga hytte og drikke fleire øl, fleire og fleire øl, til vi var brisne nok til å overleva også neste sesjonen, og så vende heim til hytta endå ein gong, sprette ein øl, og få middagen servert, og kanskje gå ein tur til hotellet, der Bjerkset ville vente i ei krå, no og då med cowboyhatt, medan Aabye pilte i skytteltrafikk mellom baren og terassen, song og kjefta, Svinet stod og føredrog for publikum, og våre vener kortgutane, Mads og Marius, Johan og Stian, sat i ein sofa og likna gapande trastungar. Eitt punkt fortener serskild omtale; det var då vi observerte Hornslien i passiar med Alander, gjekk hurtig forbi og noterte oss orda: “Da e det min plikt, ikke sant, å spre min sjarme utover …” Det var berre så fascinerande at vi overhøyrde ein tilfeldig del av ei tilfeldig samtale han førde, og tri av orda var nettopp “plikt”, “spre” og “sjarme”. Dette er eit gjennomgangstema hjå Hornslien, og no er det nesten så vi ser det som vår eiga plikt å spre denne sjarmen hans òg på internett. For å seia det enkelt så var det så mange sanseinntrykk på så kort tid på Lillehammer, at vi ikkje heilt kan skilja dei frå kvarandre, fylgje kronologien fram til slutten. Men dette er ting vi har skrive om tidlegare, etter festivalane både i fjor og i forifjor, så la oss heller seia kva den store skilnaden for vår del var i år: Det var då vi med eit naudskrik spela oss ut av Monrad par. Dette gjorde oss sjølve og Eberg nokså irriterte, vi på oss og han på seg, men det var éi oppi dette som gneid seg i hendene og frygda seg: Det var Hjellemarken, som alt for lenge sidan spurde oss om vi kunne ha lyst til å jobbe i bulletinen, dei dagane den eigentlege redaktøren, Vegard Brekke, skulle spela parfinale. Vi sa vi kunne gjera det viss vi ikkje sjølve kom til finalen, og sidan dette var eit scenario vi vurderte som urealistisk, tenkte vi ikkje ytterlegare over det. Eberg hadde jamvel vedda med Gry på at han ville slå henne i finalen, og dette før han i det heile hadde kome dit. Men så gjekk det altså som det gjekk, vi kom ikkje til nokon parfinale, så då vart det bulletinen i staden. I ettertid har vi innsett at dette kanskje var like greitt.

Bridge er nemleg ikkje heilt vår greie. Det er artig når det går bra, men det gjer det sjeldan for vår del. Det er mykje kulare å skrive. Det vi helst kunne tenkt oss, er å utgje ein heil bulletin berre med historier om og karakteristikkar av figurar som Hornslien, Våge, Knudsen, Tangen, Ringseth og Hantveit. Denne gongen var det påkravd at vi også skulle skrive litt om bridge, og det var det som gjekk dårlegast. Vi har eit svært skralt hovud og gjorde mange tekniske tabbar. Men la det vera sagt at det ikkje var enkle forhold vi arbeidde under. For det fyrste var det denne Engebretsen som spela fleire tevlingar, og mellom kvar av rundane kom bort til bulletinøya for å låne ein PC og plassere bets på heller spekulative resultat i diverse tenniskampar. Etter kvart skulle han jamvel ha oss til å ordne det for seg, til å disponere pengane hans, og vi vart mildt sagt nervøse fordi vi ikkje ana kva vi burde eller skulle gjera. Så var det presset heimefrå, altså frå hytta, i forhold til å oppfylle løftet vårt om å lage ein middag til bufellene. Dette gjorde vi i praksis aldri. Ikkje minst måtte vi springe rundt og jakte på fruktbonden Måkestad frå Hardanger, som hadde lova å selja oss ein femlitersdunk av den heimkomponerte eplesideren sin. Det var ikkje lett å få avtala tid og møtestad med denne fyren som ikkje eingong greidde å hugse sitt eige telefonnummer. Men dette var berre småtteri mot den eigentlege utfordringa, som rett nok var ei glede like mykje som ei utfordring, og som difor vart endå vanskelegare å handtere: Det var fotografen, Marianne, som sat ved sida vår og tok seg av bileta og alt det typografiske ved utgjevingane. Hjelma dyktig, og det utrulege, for oss, var at denne kvinna no var å rekne for vår personlege tilsette. Vi kunne altså delegere arbeidsoppgåver som vi ville, og det er inga overdriving å seia at dette var ei ukjend røynsle for unge oss. Vi har aldri før våga bede nokon om noko, og no kunne vi altså seia til henne, berre på innfall: “Ta eit bilete av Bogen, Håkon Bogen.” “Retusjér vekk Ringseths mage.” “Skaff oss ein kaffi med fløyte.” Ho vart ikkje eingong forbanna! Tvert imot var ho lystig og småfrekk inntil det distraherande, og vi byrjar nesten tru at arbeid kan vera morosamt, vel å merkje om ein sjølv tek avgjerdene og har rådigheit over andre, ikkje motsett. Dessutan blir ein, når ein jobbar, kjend med nye folk og får oppleva uventa ting. Som då vi etter siste dagen på jobben vart inviterte på middag på hotellet, finansiert av Brekke, og styrta Cava og raudvin til den store gullmedaljen. Ved bordet sat ikkje berre fotografen og den urtrondheimske venninna hennar, men også franskmannen Wilt, samen Brandsnes og landslagsguru Bjertnes med sin svært skarpsindige ektemann. Marianne lét falle eit vell av uhyrlege vulgaritetar og sylfrekke merknader, og Bjertnes, som mange nok vil sjå som ein stillfaren mann, flira så han skolv av dei alle. Deretter flanerte vi mot baren, der forholda var som alltid, snakka med kortgutane og med Reistad og Indergård og Gåsø og så vidare, og laut igjen konstatere at ingen av våre heltar brørne Høyland var til stades. Deretter gjekk vi slukøra attende til hytta med den siste bulletinen vår under armen, og nynna nedslått på den gamle Cohen-songen “So Long, Marianne.”

Etter dette var det altså berre lagtevlinga som gjenstod, og sjølv om resultatet også der var mediokert, vil vi presisere at dette var den artigaste tevlinga på Lillehammer. Bjerkset var fullstendig spinnvill og vi sat berre og flira, sjølv då vi svara feil på ein av dei heimsnikra konvensjonane hans og kom i ruterkontrakt med fem beit i staden for sparutgang som stod. Før vi avsluttar vil vi hugse å gratulere dei fåe som fortener det: Håkon Bogen med fjerdeplass i Junior. Karl Morten Lunna og Ove Arvid Andersbakken med sigeren i Monrad par, John Vegard Aa og Jonny Hansen med grenselaus flaks. Reidar Bruen Olsen og Lorentz Bjarne Nitter med fjerdeplass i Veteran, kona til vår nye makker Erichsen med andreplass i Damer. Størst av alt var nok likevel Ivar Berg og Håkon Kippes siger i parfinalen, som vi i Kjellaren gjerne vil  vera dei siste, dei aller siste til å gratulere dei med. Briljant var også tridjeplassen, som gjekk til Sam Inge Høyland og vår gode ven Trond “Haien” Hantveit, som mange ser på som litt av ein oppviglar, men som vi så klart har sansen for. Fyren er jo kjempefestleg og daudskul, og ingen kan få oss til å meine noko anna. Gratulerer ikkje minst til Simonsen, årets vinnar av den prestisjetunge Ernst og Youngs juniorpris, som vi på hans eiga oppmoding var så rause å føreslå han til. Det tok oss ti minutt og betala seg med ein tusenlapp òg til oss, og dessutan har Simonsen lova oss at han no skal gje attende ein del av alt han skuldar oss. Det trur vi ikkje før vi får sjå det, men no blir vi likevel så stinne av løn, av ærleg opparbeidde blodpengar, at vi ikkje bryr oss om Simonsens spele- og dopgjeld og heller kan slutte oss til ein person som Haugen, når han ligg på sofaen heile dagen og bortforklårar det med orda: “Einskilde har vore på jobb, veit du.” Den same nasevise haldninga skal vi heretter innta. Men vi kan ikkje tilgje Haugen at han stod og gapskratta, rettleg skoggerlo, då vi trong Hjellemarkens hjelp med å fylle ut dei mange skjemaene ein som arbeidstakar tydelegvis lyt hanskast med, timeliste og reiserekning og skattekort og kva i granskauen det var dei kalla det. For ei lidelse!

No vel. Festivalens desiderte høgdepunkt var då vi til slutt fekk innhenta Måkestad, og gjekk med han bort til hotellet. I bilen hadde enno nokre dropar av den nydelege sideren sin. Heime i Hardanger, på garden hans, fanst det visst ytterlegare fjorten hundre liter, men dette var dei siste på Lillehammer, og desse unna han oss. Vi hugsar korleis vi for fire, fem år sidan, på ein av dei fyrste festivalane våre, stod opp i åttetida om morgonen for å gå bort til hallen og dusje. Ute på trappa sat Måkestad allereie, nippande til sideren sin, og såleis gjekk han heile dagen lang: Alltid med eit glas. Dette forleia oss til å tru at drikken var alkoholfri, men det veit vi no at han ikkje er. Med på kjøpet fekk vi dessutan ei kurv morellar, som er noko av det beste vi veit, og for ei glede det var å kunne servere slike til ein mann med nevar som Skalmerås. Så, den neste ettermiddagen, køyrde vi endeleg heim. Gry sat i baksætet med ufattelege mengder pikkpakk, og Eberg kjefta og small. På Dombås stogga vi og åt ein verre middag, og fortalde bordfellene historia om korleis Måkestad kvelden før skulle spela ei kveldstevling med det han fekk høyre var ein ung og lovande kvinneleg nybyrjar. Men etter fyrste runde hadde han sagt at han ikkje gidda å kaste vekk ein heil kveld på dette, og rett og slett stukke av. Gry var sjokkert over denne framferda, men sjølve føretrekte vi Ebergs bifallande fråsegn: “Ka ska’n gjør da?” Nei, det er akkurat det; kva skal ein gjera? Vi veit ikkje, men noko lyt ein nesten finne på. Som å dra på Bridgefestivalen. At det ikkje vart noko av noko, er eigentleg ei overdriving å seia. Noko vart det jo. Men det var like mykje det ikkje vart noko av, og vi fastheld den kloke tesen at det ikkje er råd med det. “Grusomt,” brukar visst Berset også seia. Den kan vi slutte oss til, som eit stutt resymé av alt: Grusomt.

Hundre tusen milliardar. Smak på det talet. Ein veit ein har opplevd ein vellykka kveld på byen, når ein vaknar og skuldar Åsmund Forfot hundre tusen milliardar kroner. Vi har alltid vore veike for store tal. På barneskulen kjende vi oss vaksne når vi sa dei, men skilnaden då var at vi lett kunne annullere veddemålet ved i løynd å forme fingrane til ein lygekross. Eller vi kunne seia tala, men unngå å spesifisere kva betalingsform det dreidde seg om. “Du skuldar meg ein trillion,” sa Daniel Lund. “Ja,” svara vi, “men ikkje kroner. Eg meinte singelstein.” Sjølv om det hadde vore vanskeleg nok å oppdrive nøyaktig ein trillion singelsteinar, så var det jo ingen som var galne nok til å krevja inn ei slik form for gjeld. Eller vel, Frode Grøtheim ville nok gjort det. I niårsalderen starta han klubben “Børs og valuta” som mot betaling sende ut nyheitsbrev med info frå børsane. Det gjorde djupt inntrykk på oss den gongen vi som styremedlemer vart inviterte til årsmøte i klubben hans: Vi fekk ein klementin. Ein annan gong gjekk Grøtheim til fysisk åtak på oss, og det var på grunn av ein femtiøring. Vi trur vi spela monopol, og sjølve hamna i ein så begredeleg situasjon at vi prøvde å betala oss ut av flokene med ekte pengar. Det var risky med den temperamentsfulle Grøtheim som motstandar. Men vi vil understreke at vi ikkje alltid har tapa veddemåla våre. Eigentleg veddar vi veldig sjeldan, og har den gode regelen at vi ikkje skal vedde meir enn vi i prosent er sikre i saka vår. Då vi vedda to hundre tusen billiardar kvadrillionar på at Camille Saint-Saëns skreiv e-en i namnet sitt med tødlar, var det fordi vi var to hundre tusen billiardar kvadrillionar prosent sikre på at han faktisk gjorde det. Dei pengane såg vi forresten aldri. Erlend Gaustad var såpass fornuftig at han aldri vedda på at det var oppdaga liv på Mars. Han var berre fullstendig sikker, på noko som altså var feil. I går var vi hundre tusen milliardar prosent sikre i fylgjande sak: I mars i år laut vi vinne 24-6 over Stjørdalen for å ta heim sigeren i krinsserien. Men Forfot var usamd og meinte det greidde seg med 21-9. Vi sjekka på nettet og det viste seg at Forfot hadde rett, skjønt vi ikkje heilt skal oppgje saka fordi det eigentleg var noko  av ei halvsanning han uttrykte. Med berre 21-9 hadde vi vel strengt teke hamna likt med Livgård-laget og tapa stort på innbyrdes? I alle tilfelle sa Forfot at vi jo var studentar, så på grunn av den grenselause nåden hans, skulle vi sleppe med å spandere på han tri Irish coffee. Vi meiner at denne drikken er ganske femi, men det var trass alt betre enn på strak arm å oppdrive hundre tusen milliardar kroner. Vi kunne sjølvsagt greidd det, men det hadde vorte tøft.

La oss i lange trekk fortelja om dagane som førde fram til denne skandalen. Dette er ei vevdagbok, og sjølv om vi har hausta meir skryt for den skjønnlitterære eskapaden “Lauparen” enn vi har gjort for tri år med intimitetstyranni til saman, så lyt vi midt i ferien attervende til kvardagen og fortelja dykk om veka vår. Denne veka byrja fredag i førre veke, då vi om ettermiddagen drog ned til byen med våre vener John Gunnar, Kristine, Andreas og Vidar. Asgeir Gaustad var òg med, heime på ferie frå Pattaya, men fordi han forventa at vi ville nemne han på bloggen som mor hans les, drog han heller på middag med henne enn å bli verande i det livsfarlege selskapet vårt. Vi andre gjekk på ein annan restaurant. I lys av det som skjedde måndagen etter, kunne vi like gjerne spara oss dei store pengane vi bruka på dette temmeleg middelmådige måltidet. Men det er klårt at selskapet ein er i, i slike tilfelle er viktigare enn maten ein et. For å illustrere spurde Andreas, ti minutt etter det gigantiske måltidet: “Skal vi grille?” Diverre har vi ikkje same pondus som han, og vart ein smule anonyme på den etterfylgjande festen. Men vi likar eigentleg best å sitja og observere. Det vi observerte var at John Gunnar blanda seg ein drink av sommerøl, Amarula, Bacardi, jordbær og Jägermeister. Smaka nydeleg. Andreas gjekk på do, og vart borte så lenge at Kristine såg seg nøydd til å hente han. Då ho opna den ulåste døra, ramla to feite føter ut. Andreas hadde altså kollapsa på badegolvet, med føtene opp mot døra. Sidan drog vi på Metro, der vi ikkje har vore på månadsvis. Dei spela Abba. Det var ein kjempekveld, men vi vil ikkje seia at vi hadde det artig, for då blir Gaustad sjalu. Han er mykje på jobb om kveldane for tida, og kan ikkje utstå tanken på at andre morar seg når han ikkje sjølv er til stades.

Laurdagen var eigentleg mest interessant som forlaupar til sundagen. Fyrst møtte vi ein gamal kjenning som sikkert ville figurert langt oftare på denne sida, om han ikkje budde i hovudstaden. Vi snakkar om Jon “Mister Crowley” Eiesland. Ein skal verkeleg konversere lenge med denne smilande, nitrivelege fyren for å skjøna at han er ein satandyrkar og høgreekstremist. Men det er han. Så forlét vi han for å møte ein annan ven som er sjeldsynt no for tida, nemleg Geir Olav “Geo” Tislevoll. Han bur som kjend på  New Zealand, men etter opphaldet i Ostende i Belgia, svippa han innom gamlelandet for å helse på kjenningar. Til stades var også Jappen. Det var her vi kom i snakk om den svenske “Löparen” Magnusson, som var han vi skildra som radmager og urkul etter turen til Östersund. Geo hugsa på denne fyren, som visstnok kunne spela på landslaget i Sverige om det ikkje hadde vore for visse eksentriske drag. På Savalen hadde Geo og dama lege om natta og konstruert historier: Viss det skulle skje eit mord no, meinte dei, ville Magnusson vera ein langt meir sannsynleg skuldig enn openberre kandidatar som Hornslien og Ovrid. Så byrja ein av dei, anten Tislevoll eller dama, og dra inn Hercule Poirot, og plutseleg hadde natta gått. Det same galdt for så vidt oss: Så fortrylla vart vi av dette meiningslause tankespinnet, at vi på vegen heim frå byen ikkje tenkte på anna. Vi møtte faktisk ei kvinne på denne turen, ei ganske smekker ei som til og med var austeuropeisk, som ei kvinne lyt vera for at vi skal like henne, og ho gav seg til å snakke med oss, budde i nærleiken av oss og gjekk i lag med oss heilt til Fagerlivegen spring ut av Møllebakken. Men alt vi kunne tenkje på var Teo Gislevoll og Aksel Hornsdalen og Tomas “Lauparen” Magnusson. Så i staden for å invitere henne med oss heim, noko einskilde ville gjort, gjekk vi og la oss og vakna grytidleg neste morgon. Så jobba vi heile dagen med historia om Lauparen, og så gjekk vi ned til byen for å fortelja Tislevoll om påfunnet vårt. Tilfeldigvis var det VM-finale i fotball. Vi fylgjer ikkje eigentleg med på lagidrett, føretrekkjer snooker og sumo og no også trettikilometer, men med så briljante kommentatorar var det vanskeleg å trekkje seg attende frå noko såpass spesielt som ein VM-finale. Tislevoll hadde rett i alt han spådde, at Nederland ville spela skittent, at Villa ville bytast ut med Torres, at nokon ville score og at Spania ville vinne. Han meinte òg at målet ikkje står på midtbanen, og ikkje minst at mål pregar kampen. Sidan Gjerstad spådde at Tyskland ville vinne VM, og no er fallert, lanserte Tislevoll seg sjølv som den nye Snåsakallen. Han får konkurranse av blekkspruten Paul, som har vorte eit fenomen, men Tislevoll har neppe kome den lange vegen til denne verda for på målstreken å bli utslått av ein blekksprut. Gratulerer i alle fall til Spania, som spelar ein fotball som jamvel vi kan verdsetja. Dei hadde vunne klårare med oss som trenarar, men det er ei anna sak.

Så til måndagen, ein dag som av og til er eit antiklimaks. Men ikkje denne gongen. Vi fekk nemleg tilbod av bror vår om å eta gratis på Emilies, restauranten han jobbar på. Vår gode ven Magnus Fleskberg, som nådde nye høgder då han nyleg rundjulte sjefen sin, bruka visstnok å gå på Emilies og eta femrettarar heilt åleine. Så originale er ikkje vi; vi ville gjerne ha nokon med oss. Med nokon meiner vi Gaustad. Endå han fysisk liknar ein månefisk, verkar det ikkje eigentleg som han et stort. Ein gong, som vi aldri gløymer, åt han på ei heil helg ei einaste pistasjnøtt. Den siste gongen vi kan hugse å ha vore på restaurant med han, var på klassetur i London: Då sprang han i retning toalettet med hendene framfor munnen. Etter faktisk å ha betala for denne maten han ikkje kunne fordra, stilte han seg like utom vindauga og urinerte. Needless to say, vi gjekk ikkje dit på nytt. Men Emilies er noko anna. Det er ein liten restaurant med ein liten meny, eller snarare ingen meny, for det kjem ingen bælfeit gringo eller stinkande tyrkar og kastar ein flekkete trykksak ned framfor trynet ditt: Servitøren, som i dette tilfellet altså var bror vår, fortel deg kva rettar som inngår i dagens tri- eller femrettar, du lyder til dette og aksepterer det, og så er du garantert å like maten uansett kva det er. Det kostar ein del, men det er verd kvart øre. For oss som fekk eta gratis, er det rettare å seia at det var verd kvar sekund. Til forrett ei krema jordskokksuppe, til hovudrett braissert svinenakke, til dessert ein heimelaga brownie med is og bringebærcoulis. Før desserten fekk vi dessutan ein predessert, ei syrleg ripsbærsuppe, og deretter to sortar ost, flankert av akasiehonning. Til kvar av rettane eit nytt glas vin, og avslutningsvis både kaffi, konjakk og belgisk sjokolade. Det overraskande og imponerande var Gaustads oppførsel: Upåklageleg! Greitt nok at han hadde drukke whisky heime før han kom, og på veg til bussen, og på busshaldeplassen, og på bussen, men han takka for maten og heldt ein dempa tone, utan å bli keisam av den grunn. Det var ei oppleving. Hadde livet til vanleg vore så bra som dette, skulle vi ikkje klaga.

Forresten var det brukbart dagen etter òg. Det var den andre av Gaustads to store fridagar, og i den samanhengen hadde han iscenesett ein sumarfest hjå syskenbarnet Sindre. John Gunnar kom med ei kasse øl. Verten serverte ein middag han til seg å vera lyktest bra med, skjønt vi synst han kunne jobba raskare og fått måltidet ferdig før; vi var nemleg ganske svoltne. Etter maten spela vi Sputnik-perler som “Kua mi” og “Tanta mi”, og dei av Sindres vener som ikkje er våre vener, og som ikkje forstår seg på kunst, vart merkeleg nok ganske himmelfalne. Så kom Renate Fleskøykval – eller kanskje var det Feit-Linda, vi hugsar ikkje – og køyrde oss til utestaden Circus. Mongo-Erlend likar veldig godt å gå dit, fordi han har ein “thing” for elefantar. Sjølve trivst vi betre på hippe, ungdomelege stader som Bobbys, men Circus fekk gå for denne gongen. Det vart faktisk ganske triveleg, fordi vi møtte barndomsvenninner som Lina Maria, Marianne, Eirik og Nina. Når vi nemner Eirik i denne samanhengen, er det fordi det er den same Eirik som på syttande mai sat i kjole og army boots på Storås, Eirik “Konsumeirik” Kjønnøy, ein noko bipolar, men djupt fantastisk type som alltid figurer på Gaustads topp-ti-forteikning over urkule folk, jamsides namn som John Kristen Våge, Frode Fenne Grøtheim og Jarl Henning Ulrichsen. Dei som ikkje finn seg sjølve på denne lista, har grunn til å vera bekymra. Enkelt er det forresten ikkje å entre tabellen, ein lyt i det minste vera like akrobatisk som Gaustad og Gunnarsen var i Nordre denne kvelden: Ein trong berre å røre dei med ein peikefinger, så miste dei balansen og dansa i langa sirklar for å prøve å gjenvinne han. Gunnarsen var innom eit blomsterbed, medan Gaustad prøvde å ta det hakket rolegare og nøgde seg med å dra ned buksa og vise til heile Trondheim kva som løynde seg attom henne. Veldig bra.

“Hun tenker nok sitt. Her sitter en mann som har gått så mange runder i byens lysløyper at leveren ikke tåler det lenger. Nå er det brus – eller døden.” Dette frå filmen Elling, som Gaustad med god grunn elskar og gjerne siterer. Elling, som knapt hadde smaka alkohol, gjorde rett i å tinge brus. På onsdag prøvde vi i praksis det same: Vi trong ein pause og fekk skyss med bror vår til Ytterøya. Vel, over fjorden kunne ikkje bilen frakte oss. Vi laut ta ferja. Deretter byrjar dei svingete vegane som den gamle morfar vår i si tid køyrde, så til dei gradar attoverlent i førarsætet at alt han såg laut sjåast gjennom rattet. Det var ikkje stort, og dessutan køyrde han konsekvent på venstre sida av vegen fordi den høgre hadde fleire hol. Likevel døydde han ikkje før han i eldgamal alder sette bilen frå seg, og ute med sparken vart nedkøyrd av ein kvinneleg bilist. Men livet han hadde levd var rikt: På staden Nordhelle, som ligg vakkert til på nordsida av øya, hundre meter frå fjæra, står framleis det huset han kort etter krigen bygde, der kona Ester fødde han den einslege sonen og dei fire døtrene hans, kor av den yngste vart vår eiga mor. Like i nærleiken av huset har den eine tanta vår bygd ein villa, og oppe i skogen har onkelen vår ei hytte. Så desse var til stades, og ei anna tante kom roande over fjorden frå Inderøya, og dessutan var mor vår der, og dama til bror vår, og diverse syskenborn og ungane deira. Det var reine slektstreffet, og i tillegg køyrde vi rundt på audiens i diverse storgardar som vi så vidt kan hugse frå barndomen, men der slekta vår på morssida altså har opphavet sitt. Vi blir eldre og eldre og meir og meir interesserte i fortida, så dette var ikkje ueffent. Dessutan er det hjelma vakkert der ute. Vi vil gå så langt som til å kalle den skogkledde og usedvanleg frodige Ytterøya, for verdas vakraste stad etter Melhus. Når mor vår kjem frå Ytterøya og far vår kom frå Melhus, er det rart at vi ikkje sjølve er penare enn vi er. No vel. Der ute bruka vi tida til litteratur og friluftsliv. På dagtid las vi, for det meste ute i sola, og om kvelden var vi på rådyrjakt og fisketur. Ytterøya har ein av Noregs største rådyrstammar, så sjølv ikkje vi kunne unngå å lykkast. Vi såg jo for faen tri, fire rådyr berre på vegen ned til kaia. Derifrå la vi ut på fjorden. Vi forstår oss ikkje eigentleg på kystkultur, alt vi har fiska er karuss i Svamparen, og medan andre blir skuffa om dei ikkje får fisk, blir vi sjølve skuffa om vi får. Det er jo aldri ein spanande art! Sei, torsk og hyse, det er desse og ingen andre. Vi kunne tenkt oss ein hammerhai! Ein sverdfisk! Ein kjempemanta eller dolkhale! Men det skjer ikkje. Vi hadde ei ørlita von om å trekkje opp ei håkjerring, for noregsrekorden på denne arten er det faktisk denne delen av Trondheimsfjorden som innehar: 750 kilo! Men då med ein sau som agn.

Vi kom attende til byen i går. Det som drog oss var Hornsliens hagefest. Vi var ein smule nervøse i forkant av dette arrangementet, som vi ikkje offisielt var inviterte til,  fordi vi frykta at Hornslien kunne ha funne på å lesa seg sjølv inn i historia om “Lauparen”. Men han skjøna, som vi jo presiserte, at namnelikskapen var heilt tilfeldig. Hornslien er ein kjernekar: Etter fire arbeidsvakter i strekk, nesten tretti timar kontinuerleg jobb, kom han heim og laga party for venene sine. Jørgen Molberg og Torbjørn Myklestad rydda skog, Morten Tilset klipte plena, og så hadde Hornslien hage. La så å vera at vi tapa det forbanna veddemålet med den rosa grisen Forfot. Kva var vel dette mot å observere Hornslien, der han sat i shorts og solbriller med skjorta vidopen, og å sitja på sykkelen hans på vegen inn til byen? Tryggare har vi aldri kjend oss. Det aller beste med desse selskapa er likevel dei småe føredraga Hornslien held. Sist var det ein halvtimes info om gamle Sovjets geografi, og i går var tema narkotika, alt for å opplyse allmugen. Vi gler oss allereie til neste gongen, og skal avslutte med ein liten faktaseksjon også her: Vi snakka jo innleiingsvis om store tal. Heldigvis kan det moderne talsystemet brukast om anna enn pengar. Til dømes fråstand. Vi veit alle kor mykje ein meter er. Skulle ein vera i tvil, kan ein dra til Paris og sjå på den gylne meteren som presist definerer kor lang ein meter er. Eller snarare kor kort ein meter er, for i forhold til ein kilometer, ei mil eller kanskje ein exameter, som er ein meter i attande potens, er ein meter nesten ingenting. Fråstanden til galaksens sentrum er 265 slike exameter. Ein exameter utgjer 0,001 zettameter, som er ein meter i tjuefyrste potens og tilsvarar 105.700 lysår. Men ein zettameter er igjen ikkje mykje mot ein yottameter, som er ein meter i tjuefjerde potens, 105.700.000 lysår. Det er den største eininga i SI-skalaen. Hundre yottameter er fråstanden til næraste kvasar. Lyset derifrå brukar vanvitig lang tid på å nå oss, og vi kan sjå kvasaren berre som han var for veldig lenge sidan. Dei kallar det lyset fossilt. Men no får de ha god natt.

“Dette er jo faen meg ei jævla novelle,” seier Teo Gislevoll og trommar dei nedbitne fingernaglane nervøst i disken. Kona hans, som heiter Hjørdis Guttormsen og er ei vakker brunette nesten tretti år yngre enn Teo, bed han om å roe seg ned. Den blonde og nyleg tilsette resepsjonisten, Inger Bjellemarken, jobbar frenetisk med å løyse problemet. Men Gislevoll er forbanna. “Eg bestilte spesifikt eit dobbeltrom med minibar,” seier han og strekkjer seg fram mot Bjellemarken. “Eg veit at det var eit kjøleskap der, men det var jo faen meg berre brus i det! Villa og ingefærøl! Og så fekk eg ikkje eingong ei dobbeltseng! Trur du eg har kome til dette føkkings høgfjellshotellet for å liggje åleine og drikke brus? For eit jævla absurdistisk novellehelvete. Kafka, Carver, Askildsen, dei kunne faen ikkje skrive det betre.”

Nokre timar seinare sit ein mann i Liege i Belgia og kjemmar barten sin med ein stor skarp kam. Plutseleg kimar det i telefonen. “Mord på Savalen,” seier røysta. Hercule Poirot blir irritert. “C’est ainsi vous obéissez à votre second mère, c’est ainsi que vous reconnaissez ses bontés a Savalen!” I bakgrunnen sit den unge læresveinen hans, Tor Olav Reistad, som ein dag skal overta Hercules gamle kam. “Eg trur du bør leggje om til nynorsk,” seier han. “Savalen er i Noreg.” Hercule responderer forrykt: “Votre grandemère est morte la Noruegic! Eg trudde det var i Frankrike!” “Nei,” repeterer Reistad, og viser Hercule ein artikkel i leksikonet sitt. Reistad har alltid eit leksikon med seg. “Her står det svart på kvitt at Savalen høgfjellshotell ligg i Noregs verste utmark. Eg trur vi bør ringje sjåføren.” Hercule klappar guten på hovudet: “Je t’aime, Reistad, mon cher! Kva skulle eg gjort utan deg?”

Neste morgon trillar bilen deira inn framfor Savalen høgfjellshotell. Sjåføren, som er svensk og heiter Ulf “Walle” Wallenberg, har køyrd i tri hundre kilometer i timen i fylla frå Belgia, og då han stig ut av førarsætet for å opna døra for Hercule, greier han ikkje å stå på føtene og fell i hop som ein sekk potetar. Hercule lyt opna døra sjølv, og stikk den harde stokken sin irritert i sida på den medvitslause Wallenberg. “D’un exces d’amour propre, mon cher!” Det er tjue minusgrader, så kaldt at det veks istappar i monsieurens skjegg. Ulf får liggje ute. Reistad slepar med seg bagasjen. Hercule går inn. Alt i døra blir han nedrent av tevlingsleiarane. Den fremste heiter Steinar Olaf Henriksen, han sveittar som ein gris, ser heilt hysterisk ut, og han skrik: “No må det bli slutt med dette her! Heilt slutt òg!” Den andre heiter Eivind Tomassen, og verkar temmeleg forvirra der han fomlar rundt med ein scoreslipp og ein bordplansje, som han strekkjer i vêret og veiftar med. “No veit eg ikkje heilt kva som skjer her. Kor mange bord skal vi eigentleg ha? Blir det oversit mot drapsofferet? Skal eg leggje inn ein svans? Jo, eg trur det, tolv bord og svans, og bytebord, og er det forresten mitchell?” Men den tridje og siste, som går med hendene bak ryggen, har berre eit glis i andletet. Tomassen prøver å koma han i forkjøpet og seier: “Nei, vent no, Våge, ikkje sjikanér meg. Altså, eg skal fikse dette her. Tolv bord og svans, tolv bord og svans … Kva spel er det vi spelar igjen? Bridge?” “Veldig bra,” seier Hercule til Tomassen og smiler under barten. “No kan du kanskje fortelja meg kven offeret er?” Men Tomassen, som er ein smule distré til vanleg, har hatt så mykje å hanskast med at han heilt har mista grepet. “Offer?” seier han. “Mot kva? I ugunstig? Her luktar det blod.” No greier ikkje den tridje og bakarste å halde seg lenger. “Vræl,” seier han fyrst, og held skarrande fram til Tomassen: “Vi brukar ikkje Bridgemate i denne tevlinga. Men kva trur du, Hercule, viss sendaren er sterk nok kan han kanskje lesa slippane direkte, så vi slepper å score for hand?” Det er nesten ikkje ende på Våges glis. Det går frå øyra til øyra og attende igjen. Det er tydeleg at han aldri har hatt det så artig før. “Nok ironi,” seier Hercule stramt til Våge. “Eg trudde eg var komen for å løyse ei mordgåte.” “Det er du,” seier Austreim, Edgar Anton Austreim, som eig hotellet. Han er ein liten mann, men vomfager. Han faldar hendene framfor magen, går fram i lyset og forkynner for Hercule: “Den daude heiter Forfot, Asbjørn Forfot. Trettito år og alkoholikar. Han skulle spela denne tevlinga med Hornsdalen, Aksel Hornsdalen. Sjølve jordas berme, dei to der. Brukar stillingane sine som vernepleiarar til å underslå sigarettar og tappe dei narkomane for dop, som dei deretter sel til underpris eller byter mot snus og konjakk. Alt går sidan til gambling. Notorisk spelegalne båe to. Kan faen ikkje sjå ei mus og ei fluge utan å prøve å arrangere eit veddelaup imellom dei. Du anar ikkje, Hercule, kor mange vanskar eg oppgjennom åra har hatt med desse høkkertane. Dette var prikken over i-en. Eit mord, på mitt hotell! Fyrst denne Leirfall som går ikring og kaukar etter kaffi og stendig har forlora nøklane sine. Så eit mord. Kva skal skje med ryktet vårt?” “Kan eg venlegast få sjå den daude?” spør Hercule Poirot irritert.

Forfot ligg i kortromet. Den rosa leten har forsvunne frå kjakane hans. Håret verkar stuttare, skjegget bleikare. Ved sida hans sit Stefan Fredrik Simonnes, ein ung sigøynar, gråtande, sønderknust. “Han var min einaste ven!” hylar Simonnes. I mellomtida går Hornsdalen rundt og granskar lommene til Forfot. “Sorry,” seier han til Hercule når denne entrar romet, skjønt utan å oppgje leitinga, “det skal finnast noko snus her ein stad …” Ein augneblink etter treffer han blink: Frå lomma på Forfots dongeribukse trekkjer han opp den svarte eska, som er tung i handa hans og har ei gyllen påskrift: General. “Ingen vits i at god snus skal gå til spille,” seier Hornsdalen, sveittar og ler, men berre til Hercule har heva stokken og smekka han over fingrane. “Savez vous a’où vient votre timidité! Den snusen er bevismateriale, din skitne kjøter! Forsvinn!” Hornsdalen mister eska, som ved eit uhell opnar seg. Kraftig angande laussnus, fyldig og svart, fell utover liket og minnar om jorda som presten kastar på kista: Av jord er du komen, til jord skal du bli. Eller i Forfots tilfelle snus. Hercule stikk fingertuppen fram, hevar han og smakar så vidt på snusen, ytst på tunga. “Tenkte eg det ikkje,” nærast kviskrar han, snappar etter vêret og reflekterer: “Dette er ekte snus. Direktør,” seier han til Austreim, og stikk i Simonnes med stokken, “få sigøynaren vekk.” Det var altså ikkje nok at Hornsdalen stakk, i eit halslaust tempo med skjorta flagrande kringom seg: Også Simonnes skal vekk. Hercule Poirot treng arbeidsro. Den strigråtande tateren blir henta av venene sine, Erik Merg og Berit Fiskarstrand. Forsiktig prøver dei å trøyste han. “Det finst fleire som Forfot,” seier Fiskarstrand mildt, og leier Simonnes mot døra. “Eg kan avmagre Erik litt, klippe av han håret og måle fjeset hans rosa. Då blir han nesten likeins!” Men Simonnes er utrøysteleg. “Det kan aldri bli det same,” skrik han, med andletet oppløyst i tårer, “for Erik har ikkje skjegg!” Gudskjelov forsvinn dei, døra går att og berre Hercule og Reistad er att i romet. Hercule har allereie gjeve seg i kast med obduksjonen. Liket er fullt av blåe flekker. “Reistad,” seier Hercule, “kva sa dei denne fyren heitte?” “Forfot,” svarar lærlingen, “Foten mellom vener.” “For eit merkeleg samantreff,” seier Hercule og snur seg mot Reistad, “for ein skjebnens ironi!” “Kva meiner du?” spør lærlingen. “Reistad, mon cher, denne mannen vart sparka til daude!”

Sanninga har omsider gått opp for bridgespelarane. Under middagen den kvelden, etter at overraskingsparet Rose Mari Holdøy og Erlend Nardo Dal har teke leiinga i tevlinga, er stemninga nokså dempa. Kåre Norvald Bogøy et ei fleskepølse mindre enn vanleg. Tommy Skamlausrås klagar ikkje over bernaisesausen sin, som unekteleg er kald. Hornsdalen drikk sitt eige øl, ikkje andres. Simonnes er ikkje eingong til stades, han vakar ved liket. Det er ikkje lenger tvil: Forfot er daud. Ein god ven og rosa gris, så nådelaust sparka til daude. Hercule Poirot sit imellom dei som ei påminning om det som har skjedd. Ved bordet sitt har han forutan lærlingen og direktøren og tevlingsleiarane, sin nye flamme Bodil, Bodil Øydalen. Ho kom hit for å spela med Simonnes, men kunne ikkje lenger utstå sentimentaliteten og klynkinga hans. Poirot var ein betre makker. Han tok ein pause frå etterforskingsarbeidet for å spela med henne denne ettermiddagen. Han førde korta sine godt, Hercule, men føremålet var sjølvsagt eigentleg å rekognosere, å sondere terrenget. Det same gjer han no. Han gløttar gjennom lorgnetten ut i matsalen. Tagnaden knugande. Men samhaldet verkar godt mellom bridgespelarane. Folk sit i lag ved borda, gaflar i seg middag og bøttar i seg øl. Berre éin er åleine. Det er svensken Tomas Magnusson, inst i venstre hjørne. Han et ikkje. Han drikk ikkje. Han røykar rullings, som er forbode innandørs. Bjellemarken går bort og kjeftar på han. Men han lyder ikkje. Han sit med den høge gråe hårmanken sin, radmager, med skjorta pakka ned i den tronge dongeribuksa og eit stort brunt belte til å halde det heile på plass. Røykar, fuktar nok eit sigarettpapir med leppene, rullar ein røyk, røykar, kjederøykar, hostar, røykar. Seier ingenting. “Snodig type,” seier Austreim, som har sett kvar monsieuren ser. “Dei kallar han Lauparen. Vann VM-gull på trettikilometer i Falun i 1974. Skal visstnok vera ein glimrande bridgespelar også.” “Kven spelar han med i denne tevlinga?” spør Hercule Bodil. “Han har ingen makker,” svarar Bodil. “Han spelar med seg sjølv, med sin eigen skugge.” “Si je suis timide!” utbryt Hercule. “Er dette lovleg i moderne auksjonsbridge?” “Faktisk,” seier Våge, og dreg fram lovboka frå brystlomma på den kakifarga tevlingsleiarvesten. “I høve til dei nye lovene, som eg sjølv var med på å vedta i Sanremo i sumar, kan ein spelar om han er god og spesiell nok få innvilga løyve til å spela med seg sjølv, eller rettare sagt med skuggen sin.” Våge held boka framfor Hercule og viser med ein ivrig peikefinger til paragraf 87, sjette ledd, fjerde tillegg. “Artig historie forresten,” held Våge fram, “den same kvelden som vi vedtok dette, skulle vi feire med ei lita tevling. Eg mitt nek avtala å spela med svensken Pontus, og vi møtte opp til det vi trudde var ei vanleg tevling. Men så var det altså ei tevling for enkeltspelarar! Heilt seriøst, dette er ikkje kødd eingong. Så eg sa vræl og i fyrste runde, i fyrste runde møtte eg ein fyr som spela blåkløver med seg sjølv, men ikkje vanleg blåkløver, og han var ikkje god til å alertere heller, og han melde på sine eigne tenkjepausar, og eg prøvde å rope på leiar, men dei andre leiarane minna meg på at eg var leiar sjølv, for dette var jo ein kongress for tevlingsleiarar, ikkje sant, og heilt seriøst, og dette er ikkje kødd eingong, og …” “Mon cher!” bryt Hercule inn og klaskar stokken i bordplata så finnbiff og viltsaus flagrar utover bordet. “Eg er ikkje komen hit for å høyre på dine åndsveike anekdotar. Eg har eit mord å oppklåre.” “Men dette er ikkje kødd eingong,” seier Våge, “i andre runde møtte eg ein fyr som kjefta som besett på makker, berre at han ikkje hadde nokon makker, han spela jo med seg sjølv, så han kjefta altså på seg sjølv, høglytt, bruka skjellsord som snømann, og alt dette for ein feil han sjølv hadde gjort, i førre runde, og …” Heldigvis blir monologen avbroten av seg sjølv denne gongen. Det høyrest nemleg eit skrik frå andre bordet. Så reiser Hornsdalen seg, eldraud i andletet, skjorta hans er blodig og gjennom handa har han ein kniv. Ved sida hans sit Bjørkset, Stein Bjørkset, og gneg på eit stykke spekekjøt. Hercule legg gaffelen ifrå seg og skrid med roleg verdigheit bort til Bjørkset. “Og kva hender her?” spør han grasiøst. “Ingenting,” seier Bjørkset, og trekkjer kniven ut av Hornsdalens hand. “Denne oteren prøvde å stela spekematen min. Han har gjort det fleire gonger, og like mange gonger har eg åtvara han om at han når som helst kan få unngjelde for det. No skjedde det altså.” Med den blodige kniven skjer Bjørkset endå eit stykke av spekepølsa si. Han tygg det mørt. Hornsdalen har kollapsa og ligg på golvet og forblør. Hercule røskar irritert i han med den svært anvendelege stokken sin. “Tranquillisez vous au nom du ciel, madame la contesse!” Men Hornsdalen vaknar ikkje. Han er daud. Jon Albert Paulsen, som sit på andre sida av bordet, reiser seg og peikar på Bjørkset. “Arrestér denne mannen!” kaukar han. Hercule veiftar han unna med stokken. “Kjem ikkje på tale, mon cher. Han handla i sjølvforsvar, for å berge spekematen, noko eg også sjølv ville gjort.” “Men er det ikkje openbert,” seier Paulsen og hyttar med neven framfor Hercules bart, “at ein mann kapabel til å gjennomføre noko slikt, òg må vera Forfots drapsmann?” No blir Hercule hissig. “Du vil gjera klokt i å overlate etterforskinga til meg, min gode mann. I alle drapssaker, og eg har løyst ganske mange, er fyrste bod å ikkje trekkje forhasta slutningar. Det kan ikkje utelukkast at Bjørkset er Forfots drapsmann, like lite som det kan utelukkast at du er Forfots drapsmann. Men det kan ikkje provast heller, iallfall ikkje enno, og difor skal vi arbeide systematisk og ikkje spekulere. Når det gjeld denne måsen Hornsdalen,” seier Hercule og gjer eit teikn til Bjellemarken, “så skal han fraktast til kortromet og leggjast til skode jamsides Forfot. Det same gjeld forresten min kjære privatsjåfør herr Wallenberg, som ganske sikkert er ihelfrosen no. De finn han på parkeringsplassen. Og om eg no, aller nådigast, kan få be om eit stort glas sherry?”

Det vart ein storslagen fyllefest den kvelden. Forfot, Hornslien og Wallenberg var alle daude, og ingen av desse var kjende for just å spytte i glaset. All den spriten dei hadde førd med seg til hotellet, vart i praksis delt mellom dei tyrstaste av dei gjenlevande. Dette til Bjellemarkens store frustrasjon, for ho bedyra at arrangementet var alkoholfritt og at medbragt uansett var forbode på alle hotell, ikkje berre her. Ho søkte støtte for denne tesen både hjå regelryttaren Våge og den djupt moralske Poirot, men uheldigvis var desse dei fullaste. Våge sat og vagga og smurde anekdotane sine som smørkrem utover Hercules andlet, og denne svara med éin gong i minuttet å gje han ein kakk i panna med stokken sin. Simonnes kom opp av senga si for å sløkkje sorgene i rusbrus. Austreim spela backgammon med Holdøy, med unge Monrad Haugen som åskodar. Fiskarstrand dansa med Leirfall, Øystein Leirfall, ein legendarisk casanova. Erik Merg vart sjalu og gjekk og la seg på sofaen. Jon Albert Paulsen hamna i slagsmål med makkeren Tommy Skamlausrås, visstnok på grunn av eit overstikk, og Tommy avgjekk ved dauden. Men heilt daud var han ikkje, for han rakk å reise seg opp att og drepe Paulsen før han døydde. To nye lik. Hercule var storfornøgd: “Ytterlegare to vi kan utelukke frå etterforskinga,” sa han. “Nettet byrjar snøre seg kring mordaren.”

Klokka fem er hotellet stilt. Jamvel Gislevoll finn vegen til romet sitt. Det fanst ingen ledige dobbeltrom med minibar, og alt han har i kjøleskapet er ein halvliter Villa. Han opnar den med tennene, og set seg i mørkret på kanten av senga, som er så altfor smal for to. Brusen smakar frykteleg, Gislevoll skjer tenner. Hjørdis har lagt seg for lenge sidan, men no er ho vaken og stryk ei hand over ryggen hans. “Kjem du ikkje og legg deg?” “Det er ikkje plass,” svarar Teo. “Kan eg i det minste få ein kyss?” spør ho. “Nei,” seier han, og gnid seg frustrert i augo. “Det er dette jævla mordet, Hjørdis, det bekymrar meg. Det verkar som etterforskinga står i stampe.” “Men det er vel ikkje ditt problem?” spør Hjørdis. “Korleis kan du seia noko slikt? Eg kjende faktisk Forfot. Han var ein heilt grei fyr. Kor urettferdig er det ikkje at slike tvers igjennom middelmådige menneske, som ikkje har gjort ei fluge fortred, skal rivast frå oss på denne måten? Og for ei kattepine vi er i no! Alle kan ha gjort det, Hjørdis, jamvel vi er mistenkte. Det enklaste hadde faktisk vore om du er mordaren. Då kunne eg tysta på deg og vorte ferdig med dette.” “Men det er eg ikkje,” svarar ho. “Livet er vanskelegare enn som så. Livet er komplekst, Teo Gislevoll.” “Ja,” istemmer han, “livet er komplekst.” Så flytter han Hjørdis ned på golvet og legg seg i senga si, som vanleg med kleda på. Han tenner ein sigarett og hellar i seg det siste av brusen. Dette er altså Gislevoll, fleire gonger seriemeister, noregsmeister, i 1980 også europameister. I jazzballett. Han tenkjer på Forfot og på mordaren, kven det no er. Livet er komplekst, sa Hjørdis. Den einaste med eit hovud skarpt nok til å forstå seg på det, lyt vera Hercule Poirot.

Hercule er i bakrus neste morgon, men ingen er så god som han i bakrusbridge. Det laut i så fall vera Gislevoll, og karakteristisk nok er det desse energiske spelarane, med sine respektive damemakkerar, som kjempar om sigeren sundag formiddag. Men bakfrå kjem den einslege Lauparen med sin eminente skuggemakker, som er like stille som Lauparen sjølv. Dei spurtar valdsamt, utan at Lauparen fortrekkjer ei mine av den grunn. Hjørdis gjer ein katastrofal feil på aller siste spel, slik at Bodil og Hercule kjem på andreplass. Bodil er storfornøgd og kyssar Hercule på kinnet. Han veiftar henne vekk med stokken sin. Holdøy og Dal var rett og slett for dårlege og ramla ned på fjerdeplass, noko dei eigentleg er nøgde med. Den femte og siste premien går til Paulsen og Skamlausrås, posthumt. Det var i utgangspunktet ingen god idé at desse to skulle spela med kvarandre, men i det minste var Våge så venleg å gje dei seksti prosent på den siste sesjonen, uvanleg, men visstnok i tråd med nye retningsliner for daudsfall under tevlingar. Hornsdalen og Forfot vart heldigvis strokne frå lista før spelinga rakk å byrja. Uansett er premieseremonien kortvarig. Tomassen takkar for ei triveleg tevling og Henriksen forordnar gevinstane, som han sjølv har importert: Himalayasalt, aller mest til vinnaren. Lauparen er den siste som går fram, for han vinn på Savalen som han visstnok gjorde i Falun, men er likevel den einaste som ikkje verkar gledesstrålande når han mottek premien. “Voyons,” mumlar Hercule, “messieurs faites votre et descendons.” Så går han fram og gratulerer Magnusson. “Ein meget sterk prestasjon, min herre.” Lauparen svarar ikkje, han skal til å gå. “Vil du venlegast bli verande ein augneblink?” Lauparen ser på Hercule. “Kvifor skal eg dét?” spør han, og det er det fyrste han har sagt denne helga, og han seier det på flytande nynorsk. “For å fortelja oss om deg sjølv,” seier Hercule. Så vender han seg mot publikum, som ventar i andelaus spenning. “Men la meg fyrst informere dykk om ei høgst besynderlag sak.”

Lauparen har motvillig sett seg, og er nok den einaste som Hercule ikkje trollbind og fortryllar med barten sin. “Mitt nærver på dette hotellet,” held den store etterforskaren fram, “har vore ei sjokkerande og skilsetjande oppleving. Eg har sett ting så hårreisande at ikkje eingong ein flintskalle som Våges kan vera uberørd. Det har avfødd i meg tankar så mørke at ikkje eingong Gislevolls hår kan illuminere dei. Men eg har også funne kjærleik. Eg har høyrd både lått og gråt, drukke både sherry og heimbrent, og eg har følt på kroppen den norske folkesjela i alt sitt gruoppvekkjande barbari. Men i sentrum av det heile har det store spørsmålet stått: Kven var det som natt til laurdag sparka Asbjørn Forfot til daude? Denne feite rosa grisen, denne joviale taskenspelaren, som rett nok var småkriminell og ikkje omtykt av andre enn Simonnes, men som likevel ikkje fortente å døy? I laupet av helga har dei fleste vore mistenkte. La oss byrja med dei som no liksom Forfot er daude: Vi har Hornsdalen, ein utilrekneleg desperado som kunne seld si eiga sjel for ein tørr pris snus. Ein sjølvsagt mistenkt. Men korleis skulle han med sin fysikk fått god nok kontroll over føtene til å drepe Forfot? Offeret vart jo ikkje trampa i hel, som av ein elefant, men snarare sparka, smidig og med presisjon. Kva då med Paulsen og Skamlausrås, som så ryggeslaust drap einannan i hotellbaren laurdag kveld? Dei kunne båe gjort det. Men det same gjeld for dei som for sjåføren min, den kronisk alkoholforgifta Wallenberg: Dei er daude no, og lyt difor utelukkast frå etterforskinga. Fyrst og fremst skal vi finne ein å straffe, ikkje naudsynlegvis den skuldige, men ein eller annan skuldig, kven som helst. Dei daude kan ikkje straffast. Så la oss heller ta for oss dei levande.” Han set augo hardt i publikum. Lufta er elektrisk. “Ikkje eingong dei mest tilforlatelege,” seier Hercule, “har vore fullstendig frie for mistanke. Ta til dømes Bjellemarken, resepsjonisten …” Her ser han på henne, og ho som står i hjørnet for å prøve å påsjå at Lauparen ikkje røykar, noko han likevel gjer, blir openbert perpleks. “Tilsynelatande moralens vaktar,” sa Poirot, “men kan ikkje moralen ved sitt blotte vesen avføde ei grell form for dobbeltmoral? Såg ikkje Bjellemarken i røykaren, drankaren og snusetaren Forfot sjølve essensen av alt ho foraktar? Ja, kan ein seia, men frå det til faktisk å drepe han … Vegen er lang, det skal eg medgje, men i undersøkingane av denne stygge saka har eg med overrasking oppdaga kva dette kvinnemennesket er trugande til: Det var ho, ho og ingen annan, som med vilje omkalfatra Gislevolls bestilling, så han berre fekk brus på hotellromet! Des enfants de bonne maison!” På dette tidspunktet utbryt Gislevoll: “Eg visste det! Eg visste det! Den dama avskyr meg!” Det blir støy i salen. Hercule slår stokken i golvet: “Ro! Ro! Eg forlangar ro!” Dei kjem til ro. Berre Bjellemarken larmar, ho gret og seier med tremolo: “Eg gjorde det ikkje, eg er inga drapskvinne! Eg er med i Idrettsforbundet!” “Roleg, mon cher,” seier Hercule Poirot, “eg veit at du ikkje gjorde det. Det same kan eg seia om din ven direktøren, Edgar Anton Austreim. Heller ikkje han var utan motiv, for han såg i Forfots skandaløse framferd og hang til kriminalitet ein trugsel mot heile hotelldrifta si, mot sitt gode namn og rykte. Men nokon mordar? Knappast. Eg utelukkar også tevlingsleiarane, det eksentriske trikløveret Henriksen, Tomassen og Våge. Det fell på si eiga urimelegheit å tru om desse flisespikkarane, som har som si einaste interesse å avvikle vellykka tevlingar, at dei skulle kunne drepe ein påmeldt deltakar i nokre andre augemed enn å unngå oversit. I dette tilfellet førde, som vi veit, Forfots plutseleg daud til at det oppstod ein oversit, altså sjølve oppfyllinga av det verste marerittet deira, ein arrangementsmessig katastrofe, noko vi også ser på den djupt forvirra Tomassen.” Her peikar Hercule på Tomassen, som sit ved datamaskinen og hamrar tastaturet frenetisk i bordplata, som om dette skulle løyse dei tallause rekneskapsmessige flokane i ei tevling som alt er over. “Kva då med spelarane i denne kaotiske tevlinga?” seier så Hercule. “Vi kan utelukke Simonnes, som er ei sjel så sart at han ikkje ville drepe ein malariamygg om den kom og sette seg på skuldra hans. Om jyplingen Haugen har eg slutta noko liknande: Rett nok er lynnet hans skiftande, men der Simonnes manglar det psykiske, manglar Haugen den fysiske styrken til å drepe ein mann som Forfot, som rett nok var bleikfeit og dårleg trena, men som var så mange vektklasser større enn Haugen, at fysikkens lover forbaud det. Kåre Norvald Bogøy slit med det same problemet som Hornsdalen gjorde; for diger overkropp og for småe bein. Fysikk som ein kalkun. Heller ikkje Leirfall, forakta av menn og forguda av kvinner, har vitaliteten som trengst for å utføre eit mord. Eit kaldblodig drap som dette er sjølvsagt skrekkeleg, ei avskyeleg handling, men det er samstundes vakkert og krev ein utruleg spenst, og konsentrasjon, mine vener, konsentrasjon … Det er det ikkje mange bridgespelarar som har. Kanskje Erik, tenkjer vel sume, tidlegare friidrettsstjerne Erik Merg. Men han har vokse i breidda sidan glansdagane, og om han skulle drepe nokon på dette hotellet, så laut det heller vera Leirfall, som stakk av med kjærasten hans, den vakre Berit Fiskarstrand, i baren laurdag kveld. Nei, med Forfot hadde Erik inkje uoppgjort. Og Berit, eller for den del Hjørdis som er i lag med Gislevoll, eller Rose Mari Holdøy? Nei. Inga forfengeleg kvinne kan ha gjennomførd ei handling så redselsfull som denne. Det strid mot ein kvar tradisjon. La meg også med det same utelukke Dal, Erlend Nardo Dal, som er eit menneske med fåe interesser: Klassisk statikk og lyrikk, det er alt han bryr seg om. Altså er han ingen mordar. Når eg no i tillegg ekskluderer Gislevoll, som til dagleg bur på New Zealand og såleis har eit vasstett alibi, om ikkje akkurat for denne så for andre hendingar, så nærmar vi oss den overraskande enden på denne sirkulære argumentasjonen. Berre to personar står att: Det er for det fyrste den merkelege Bjørkset, som hamna i søkelyset då han i sjølvforsvar tok livet av Hornsdalen. Så er det deg, Tomas Magnusson.” Her fell blikket på Lauparen. Han stirar skarpt attende. Tenner ein røyk. “Mellom desse var laupet daudt. Eg var i villreie, kjære vener, og eg vurderte å henleggje saka. For båe såg ut til å passe dette brotsverket heilt til fingerspissen godt! Båe tilsynelatande med den same eminente fysikken, og attpåtil med merittar frå idretten: Bjørkset syklist og Magnusson etter seiande skilaupar, verdsmeister på trettikilometer i Falun i 1974. Korleis var det å vinne den gongen, Magnusson? Korleis smaka sigerssigaretten?” Lauparen svarar ikkje. “Men kva med motiv?” spør Hercule. “Eit overlagt drap har alltid eit motiv. Det var dette som i det lengste narra meg. For Bjørkset hadde nemleg eit openbert motiv: Spekematen. Det var slett ikkje berre Hornsdalen som bruka stela spekematen hans. Forfot var endå rammare på dette, den småkriminelle par excellence, og vi kunne vel alle forstått det om Bjørkset no, etter mange år på Savalen, hadde sett seg lei av denne ukulturen og kynisk myrda Forfot, noko som forresten kunne tyda på at også drapet i restauranten i går, der Hornsdalen blødde i hel, var litt meir overlagt enn eg opprinneleg trudde. Det var like før eg i formiddag fylgde avlidne Paulsens ord, og arresterte han på flekken. Men så stod lykka meg bi, kjære vener. Eg har nemleg ein hjelpar, ein glimrande hjelpar; eg kan ikkje rose han nok. Mon cher Reistad, min vesle læresvein, var i heile går edrueleg. Han sat oppe om natta og tenkte, kontemplerte over saka. Det var nemleg noko ved henne som skurra, tykte han, noko som ikkje hekk på greip. Kor blind eg har vore! Men no har eg innsett, ved Reistads hjelp, kva puddelens kjerne var. For det fyrste såg han nærare på Bjørkset. Det var under dansen i går, då Bjørkset svinga seg med Bjellemarken, at den sjokkerande realiteten gjekk opp for han. Sjå på Bjørkset, mine vener. Kva ser de?” Hercules munn går hurtig no, blikket er intenst. Forsamlinga kikar på Bjørkset. “Ein muskuløs og veltrena mann, tenkjer alle, kapabel til å drepe dei fleste. Men vi skal hugse kva som skjedde med Forfot: Han vart sparka i hel, og avtrykka på liket er tydelege: Ein høgre og ein venstre sko. Dette utelukkar Bjørkset. Kvifor, vil de spørja dykk. Jo, denne mannen som sit der med spekematen sin,” og her blir det peika på Bjørkset, “manglar ein fot!” Publikum gispar, og så går det opp òg for dei: Bjørkset er einføtt. Han kan ikkje ha drepe Forfot. Poirot stryk ein finger gjennom barten. Han er velnøgd no. “Her trudde eg alt var forlora, fordi eg no stod att utan konkrete mistenkte. Eg fann jo ingen grunn til at Lauparen skulle ha gjort det! Men det var før den unge Reistad utførde det andre av sine to genistrek: Han synte meg dette.” Opp framfor publikum held etterforskaren ei side rive ut av eit leksikon, med eit bilete i svartkvitt nedst i hjørnet. Ingen dreg kjensel på mannen det er bilete av. Ingen andre enn Lauparen. “Veit de kven dette er?” spør Hercule Poirot. Ingen svarar. “Det er Tomas Magnusson. Han står omtala i dette leksikonet fordi han i 1974 vann VM-gull på trettikilometer i Falun. Men når Tomas Magnusson sit her i lag med oss i dette romet akkurat no, og blir omtala av alle som Lauparen, nettopp fordi han skal ha vunne dette sjølvsame VM-gullet i Falun, kvifor kjenner vi ikkje att han på biletet? Fordi det ikkje er den same Tomas Magnusson!” Nye og høgare gisp. Lauparen smiler, for fyrste gongen smiler han. “Kva provar dette, vil de spørja dykk. I utgangspunktet ingenting. Men det skapar motivet vi har leita etter. For ingen hadde som Forfot oversyn over gamle skilauparar, skeisetider, pauseresultat i fotballkampar. Fyren var jo spelegal, og hadde vore det sidan tidenes morgon! Han kjende til den Tomas Magnusson som vann VM-gull i Falun i 1974. Då han her på Savalen møtte den mystiske fyren som sit i lag med oss no, som tilfeldigvis er døypt Tomas Magnusson liksom skilauparen, og som narra bridgemiljøet til å tru at han faktisk var Tomas Magnusson, lauparen Tomas Magnusson, då øygna den småkriminelle Forfot ein sjeldsynt sjanse. For namnet Lauparen har vorte viktig for Magnusson. Det er den han helst vil vera. Han har til og med trena og opparbeidd seg den magre, men seige og sterke kroppen til ein langrennslaupar, dyrka fram den same vanvitige beinmuskulaturen. Forfot skjøna dette, at Lauparen ganske sikkert ynskte, og framleis ynskjer å heite Lauparen. Så kva gjorde han då, denne rosa grisen Forfot, ein ekspert på å sko seg på andres ulykke? Han gav Magnusson eit enkelt ultimatum: Gje meg pengane og sigarettane dine, elles avslører eg for verda at du ikkje er den du hevdar du er, at du ikkje er nokon langrennslaupar. Resten er enkelt, mine vener. Lauparen fann seg sjølv i ei knipe utan utveg. Pengane kunne han alltids avsjå, men tobakken? Han er kjederøykar. Han er på eit høgfjellshotell, og det finst ikkje andre sigarettar i flere hundre milers omkrins. Løysinga vart å drepe Forfot, og det med dei einaste våpna han hadde tilgjengeleg, nemleg beina sine. Så fekk dei eit bruksområde til slutt, desse føtene som var trena for eit VM han aldri deltok i, for å inngje eit inntrykk av at han faktisk hadde vore der. Men du må innsjå det no, Tomas Magnusson: Du er ingen langrennslaupar. Det du beherskar er bridge. Du kan ikkje lenger flykte frå deg sjølv.”

Salen applauderer. Det har vara lenge, men var verd kvar sekund. Bjellemarken hentar handjarna fram frå veska si, der ho alltid har dei liggjande. Lauparen gjer ingen motstand. Den siste sigaretten er sløkt, og sneipen er kasta på golvet. Men då dei fører han ut døra i retning fengselet, snur han andletet mot publikum og smiler. “Eg kjem attende,” seier han, “på langrennsski.” Det går eit kjølig gys gjennom romet. Så er Lauparen vekk. Dei veit ikkje lenger kva dei skal kalle han. Er han Lauparen framleis? Ja, meiner Teo Gislevoll. Meir no enn nokon gong tidlegare. Det finst ingen laupar som Lauparen. “Men kva om den eigentlege Tomas Magnusson, langrennslauparen, skulle byrja med bridge?” Det er Fiskarstrand som spør. “Kva skal vi då kalle han?” “Overlauparen,” seier Reistad, og alle dei andre ler. Poirot klip lærlingen i kinnet og klappar han på skuldra. “Mon cher,” seier han, “la oss aldri attervende til dette gudsforlatne landet. Per aspera ad Liege!” Dei fyk ut døra. Og kven som køyrer dei heim? Ingen andre enn Teo Gislevoll. Han skal likevel til Auckland, New Zealand, så Belgia ligg på vegen. I bilen snakkar dei om tevlinga. Teo sjikanerer Hjørdis, Hercule sin makker Bodil. Men ingen harselerer med Lauparen. Til dét er han altfor kul, og minnet om han for skremmande.

Merknad: Eventuell namnelikskap og annan likskap mellom personar i denne historia og i det såkalla verkelege liv, er heilt tilfeldig og på ingen måte tilsikta.

Dette var visstnok tevlingsforma i Östersund i år. Det stod så på slippane, og når vi var på vårt verste kjendest det også såleis; uendeleg. Alle hugsar tevlingsleiaren i Polen som ville idøme Simonsen “penalty boards” fordi han kasta eit vassglas over skjermen i hovudet på oss, men det slo oss at dette lett kan utviklast vidare, til ei hardare form for straff: Kva om tevlingsleiar innleiar med å informere om at den tevlinga du nettopp har sett deg ned for å spela, diverre vil vare uendeleg, at det ikkje finst nokon utveg? Då fyrst hadde omgrepet “uendeleg howell” vorte meir enn ein floskel. Det hadde vore ei straff med ein passande skjebnens ironi for den elendige innsatsen vi ytte i Östersund i helga. For vi kan seia igjen som vi alltid gjer: Vi kunne vunne med ei mil. Vi burde vunne med ei mil. Då hadde vi sete her og bruka svenske tusenlappar som sigarettpapir no. I staden fekk vi ein kjølebag. Den har merket Mobicool: “Our name is our mission.”

Rutinerte lesarar vil hugse at vi var i Östersund òg i forifjor. Det var ei utflukt så fabelaktig at ho inspirerte oss til å skrive ein heil tekst på svensk. Jappen som kasta korta utover bordet, skandalen med Rogeir i baren, Turbo, Pil og Walle på thairestauranten sundag ettermiddag, då vi og Eberg hadde spurta inn til fyrsteplass … Det var vanvitig mykje å skrive om, og vi skreiv, på overmodig svensk og utan tenkjepausar. No skal vi ikkje klage over turen i år, for mange var dei som la seg i selene for å underhalde oss. Opplegget i seg sjølv var briljant som vanleg. Men det lyt kunne hevdast at ting har gått litt nedover, altså med oss sjølve. Spelinga vår var svært kritikkverdig. Men vi held på humøret og skal prøve å skildre for dykk korleis reisa forlaup.

Også i år hadde vi avtala å spela med Erik Berg, og noko skuffande var det at han vart heitande Erik, ikkje Eric. Heldigvis fekk vi sjølve tilnamnet Erland. Kvalen vart til Wåge og Noreng til Noräng, og merkeleg nok vart Lunna til Lunnsa, ei folkeleg form vi trudde var sernorsk. No vel. Vi køyrde over gränsen, som Erik kalla “gransen” fordi han konsekvent nektar å uttala tødlar, slik at töddel for han vart til “toddel”, fredag kveld. Bilen tilhøyrde Lunna, som hadde med seg makkeren Aal. Vi kom såpass seint til campingplassen og den vakre hytta vi hadde leigd, at alt vi rakk å gjera den kvelden var å drikke nokre øl og spela femkamp. Dette er eitt av mange kortspel vi ikkje beherskar. I gris blir vi oftast gris, i idiot som regel idiot, og i hund har vi enno ikkje vorte anna enn fetthund. Poker skjønar vi like lite av som bridge. Det er durak som er spelet for oss, men det får vi aldri spela. Etter femkampen var det berre å leggje seg på sovesofaen jamsides Lunna, sovne på to sekundar og sova tungt og draumelaust, og deretter karre seg opp til den svært uendelege howellen. I fyrste sesjon spela Eberg ganske shaky, i andre var vi sjølve heilt på jordet, og dimed låg vi i bra poss etter fyrste dagen. Det er rett og slett utruleg kor ein kan sitja og vase og stålegge og likevel hengje med heilt i toppen i desse tevlingane.

Dette laut vi feire. Jappen hadde inngått ei avtala med nemnde Walle, eller Wallin som den såkalla Sponsoren eigentleg heiter, om å reise ut til ein campingplass der svensken Göte, den same fyren som for to år sidan inviterte oss og Eberg på låvedans, visstnok skulle diske opp mat og brennvin og alt ein elles laut begjære. Vi veit ikkje om Wallin er i slekt med rike Wallenberg frå Vreeswijks “Getinghonung Provencale”, men kallenamnet Walle er iallfall det same. Det kjem til eit punkt der Vreeswijk seier: “Det, du gamle Walle … / Gå hem og lägg dig du.” Det skulle nokon ha sagt til Walle for to år sidan, då han eigenhendig sytte for sigeren vår, og deretter lura seg inn attom disken på thairestauranten, leitande med falkeblikk etter konjakken dei nekta han. I år hadde det derimot vore fint om Walle kunne halde seg vaken, i staden for å forsvinne ut i det blå då den norske kontingenten for lengst hadde rota seg ut på campingplassen. Men ein kan ikkje klandre Walle for å vera Walle. “För övrigt e det vel ungefär / samma alkoholister här som där.” Så vi skal ikkje seia noko. Dessutan vart det ganske triveleg der ute, då den nydelege såkalla “nötbiten”, kva det no eigentleg var for noko, dukka opp på bordet jamsides kaffikanna. Børre Lund var i storslag, babla i veg om alt mellom himmel og jord, vi og Noreng flira, Våge glisa og Tilset og Jappen … Dei to hadde som vanleg sitt å hanskast med: Fyrst diskuterte dei heftig kva som var kulast av å bli blind og å hamne i rullestol. Så fortalde Jappen om ei spirituell, tilnærma overnaturleg oppleving han hadde vore ute for. Tilset avskreiv det kategorisk som det reine visvas, og då vart det mykje for Jappen som karakteriserte Tilset som eit stykke papir av formatet A4. Slik heldt det fram til dei nesten braka saman, og Våge laut gå imellom og leggje Jappen i bakken. Nei då. Dei diskuterte i ro og mak, skjønt like demagogisk og retorisk briljant som i den famøse EDB-debatten vi vart freista til å linke til på nytt. Jappen gav oss for ei tid attende ei ein liten korreks for harseleringa med denne seansen, og det ved å utdjupe nettopp dei same argumenta som han bruka mot Tilset den gongen. Vi skjøna altså endå mindre av denne forklåringa enn vi gjorde av den opprinnelege. Tilset på si side har uttrykt misnøye med det han meiner er vedvarande sjikane av han på denne sida, mellom anna ved å syne til ein artikkel vi skreiv frå Heimdal så langt attende som i september 2007. Men no vil vi presisere éin gong for alle at Tilset er ein av favorittane våre, ein stilfull herre som stendig overraskar oss med skilsetjande fråsegner og lure peik. Vi gløymer ikkje den gongen han kom og gav oss det vi trudde var eit drops, men som berre var eit dropspapir. Når det er sagt, vil vi påpeike at også Lund og Noreng, i tillegg til gjengangarar som Våge og Jappen, er briljante typar. Det var i det heile eit celebert selskap vi fann oss sjølve i på denne campingplassen, og då vart det mindre uleveleg at Eberg, Lunna og Aal stakk kjapt attende til byen for å sjå på ball. Vi møtte dei noko seinare, i byen, men som alltid, og det er verkeleg ei sanning utan unnatak, var det mykje artigare på vorspielet enn ute på byen.

Så var det siste dagen. For to år sidan gjorde vi altså ein spurt verdsklasse, scora sikkert åtti prosent på den siste sesjonen, og alt som skulle til var eigentleg Ebergs ord i den siste fikapausen: “No ska oss vinn.” Ei stund hadde vi faktisk trua på at det nok ein gong kunne lykkast, for vi drog på bra, men Eberg gløymde formularet sitt i fikapausen. Dimed ramla taket i hovudet på oss, vi vart fullstendig shanghaia, og klatra ned til den herlege sjuandeplassen. Børre og Morten vann ein velfortent og populær siger, framfor Walle og den magre, svært stillfarne og rullingsrøykande makkeren hans, og så fylgde Jappen og Øystein Olsen på tridjeplass. Aal og Lunna tok den sure, men eigentleg ikkje så sure fjerdeplassen, fordi det på denne plasseringa i det minste var pengepremie. Vi trudde vi hadde vorte nummer seks og såg ikkje så hjelma mørkt på å gå fram og velja oss frå gåvebordet eit kamera, men i mellomtida hadde det dukka opp ein korreksjon og vi ramla ned på sjuande. Svensken som vart lese opp på sjetteplass, knabba kameraet framfor trynet vårt. Dimed hadde vi valet mellom grillen, brusmaskinen og kjølebagen. Sidan vi sjeldan grillar og Ove Reidar Holmen hadde sjukt lyst på brusmaskinen, tok vi kjølebagen som vi heller ikkje anar kva vi skal med. Vi sit ikkje akkurat i sola i staden St. Tropez, for å seia det slik. Øystein Olsen ville ikkje kjøpe av oss nokon kjølebag, men andre interesserte kan jo gjerne melde seg. Forresten fekk ikkje Holmen brusmaskinen heller, det kom endå ein tjuvsvenske og øydela festen for nordmennene. Forfot og Hornslien kjempa hardt for middelspremien, som faktisk var ganske lukrativ, men på kom ei plassering som var litt for god til å innhente denne, og altfor dårleg til å få nokon annan premie.

Etterpå gjekk vi fire som skulle køyre attende i lag, på thairestaurant for å sjå om ikkje Austberg og Turbo sat der og gaula medan Walle ramla rundt attom disken. Men dei fanst ikkje nokon stad, så det vart ikkje riktig som sist. Vi åt, om ikkje anna var maten god, og så gjekk ferda heimover. Det siste vi hugsar er Forfot som står i vegkanten på ein rasteplass i Meråker, og idet vi passerer lyfter han handa opp og rekkjer finger til oss. Vi strekkjer oss opp gjennom takluka, rekkjer finger attende og kastar ei flaske svenskøl i trynet hans. Forfot ramlar saman i ein dam av glas og blod, Hornslien står med skjorta vidopen og skrattler og fyller ut ein tippekupong. Tilset røykar fredeleg. Så køyrer vi vidare, og alt det der er for lengst historie, ei scene som liksom alt vi gjer skal gløymast. Sjølv ikkje den mest uendelege howell er i røynda heilt uendeleg.