Når stormåsen skrik

9 mai, 2016

“Kvifor er det så forbanna lyst her?” spurde Erlend Gaustad sikkert hundre gonger, då han nyleg vitja oss i Lakselv. I tillegg til sitt vanlege delirium, vart han råka av alvorlege svevnforstyrringar i dei kvite arktiske vårnettene, i hurtig veksling mellom insomnia og narkolepsi. Han kom ein torsdag formiddag i midten av april, som éin av tri passasjerar på eit småfly ned til Lakselvs forvaksne lufthamn Banak. Han sat ved kjøkenbordet vårt og drakk øl, lydde til lystig musikk og såg på sjakk på nettet idet vi kom heim frå jobb. Han insisterer på denne gamle bygdetradisjonen, å trengje seg i hop kring kjøkenbordet endå det er heilt tomt i stova. Den lystige musikken, typisk Lalla Carlsen eller Leidulf Hafsmo, er òg veldig viktig for han, for å sikre at stemninga aldri fell ned under eit visst hysterisk nivå. I Lakselv gjekk det naturleg nok mykje i Tanabreddens ungdom eller Deatnogátte nuorat, som med hits som  “Vuoi daid rudaid”, “Elle Máret” og “Odda geassi” må seiast å vera i den absolutte verdstoppen i sjangeren lystig musikk. Nokre timar etter Gaustad kom John Gunnar Kristiansen. Med seg hadde han fire kjolar som vi skulle bruke under vitjinga. Den fjerde var tiltenkt Sindre Osland, som kom fyrst dagen etterpå. Han fekk kan hende den lystigaste mottakinga av alle, for idet han landa bad vi han hute seg rett til uteserveringa på vegkroa Åstedet, situert i bygninga som av ein arkitekt vart kåra til Noregs styggaste, nemleg Porsanger vertshus. Der sat vi i det stikkande solskinet og naut årets fyrste såkalla utepils, midt i ein gjennomtrekk av alskens innfødde nissar. Gaustad, Kristiansen og Osland fekk møte eit hav av slike bygdetullingar under opphaldet sitt i Lakselv, og det høvde dei utmerkt: Riktig nok bur dei i høvesvis Stavanger, Trondheim og Tromsø, men i botn og grunn er dei bygdetullingar akkurat som oss, og nettopp difor fekk dei òg ein svært varm velkomst mellom bygdetullingane i Lakselv. Frå ein skjeggete reindriftssame som knapt kan norsk og ikkje har telefon eller fast adresse, til ein sjølvrettferdig ung trygdenarkoman som insisterer på at det beste med Finnmark er at absolutt ingenting skjer her: Ingen ytra misnøye med dei trøndske turistane. Riktig nok var det mange som spurde, med oppriktig nyfikne, kva i himmelens namn og rike dei eigentleg gjorde her: Kvifor i all verda dra på ferie til Lakselv overhovudet, ein fjerntliggjande og mindre vakker plass som det kostar ein formue å fly til, og så til overmål i april månad, når det godt kan vera full vinter enno? Men gutane kunne fortelja at dei hadde fått akkurat den typen ferie dei liker, med høve til å sitja døgeret rundt ved eit kjøkenbord og drikke øl, kanskje innimellom gå ein tur bort på puben. På førehand undersøkte vi jo om dei var huga på å dra litt vidare ikring, sjå noko meir av det fagre fylket Finnmark, men slike idear vart blankt avviste. Riktig nok har Osland no i ettertid sagt at han ynskjer seg ein tur til Karasjok, for å ta ein kik på alle dei frodige kvinnfolka som visstnok finst der nede. Men det får bli på eige ansvar, vi har livet for kjært. Vi gjekk då i det minste ein tur bort mot Lakselva med gjestane, og til den overgrodde gravlunden ved ruinane av den gamle kyrkja som tyskarane brende. Men ikkje eingong dette kunne føregå utan eit kontinuerleg mas om snarleg retur til kjøkenbordet og den lystige musikken. Av personvernomsyn er dette om lag så mykje som vi kan seia om denne langhelga, og truleg har vi allereie sagt for mykje.

Den såkalla russarvarmen som kom då dei trøndske gjestane kom, har halde seg etter at dei drog. Den store snøskavlen på den overdimensjonerte gardsplassen vår har smelta vekk, dei store skarane av snøsporvar er farne vidare nordover, og no er det så lyst at det aldri er mørkt lenger. Likevel har døgeret for fåe timar, det er utruleg kva som dukkar opp av gjeremål jamvel i ein arktisk avkrok som denne. Det mest overraskande, for mange av dykk, vil nok vera at vi driv og planlegg å ta førarkortet for bil. Det er eit nederlag, naturlegvis, for vi står fast på det vi alltid har meint, at det å ha lappen er harry. Men då vi no trass alt kjøpte oss bil i fjor haust, var det jo berre naturleg at vi prøvde å køyre nokre småe sirklar med han. Vi hadde ikkje trudd at dette var noko vi var kapable til, plattføtte, nærsynte og notorisk umotoriske som vi er, men vi fekk fort stadfest det som nemnde Gaustad sa for å oppmuntre oss: “Det er ikkje vanskeleg å køyre bil, ein kvar amøbe kan greie det.” No bør vi ikkje ta munnen for full, for sannsynlegvis stryk vi jo på oppkøyringa vår. Men vi synst faktisk det er ganske morosamt å køyre bil, så kvifor ikkje freista. Sjå berre på det gylne høvet denne nye hobbyen gav oss seinast sist onsdag, dagen før Kristi Himmelfartsdag og ei formidabel langhelg: Vår granne og venninne Asfrid ynskte å vitje ei venninne av seg i Honningsvåg på Magerøya, og spurde om vi ville øvingskøyre henne opp dit, og deretter rundt omkring på øya. Vi har lenge drøymt om å få utforska dette området grundigare, så her kunne vi verkeleg drepe to fuglar med éin stein, som det så fint heiter på engelsk. No skal det seiast at bilen ho lånte oss til føremålet hadde automatgir, som er vesentleg lettare å manøvrere enn manuelle variantar. Vi fekk jamvel lurt oss til å studere det ville og vakre landskapet i dei ytre delane av Porsangerfjorden, vi henta oss alltid inn att idet vi var halvvegs ute i grøfta. Etter kvart går vegen ned i ein lang undersjøisk tunnel, og så er ein ganske straks i Honningsvåg. Dette langstrekte fiskeværet er ein stad heilt etter vår smak, lettare sovjetisk i stilen, fullt av fråflytte bygningar som står til nedfalls. Sjølve budde vi på vandrarheimen i utkanten av den såkalla byen, medan Asfrid residerte hjå venninna si inne i sentrum. Etter å ha parkert bilen og lydd til lystig musikk på hotellrommet, undersøkte vi det lokale utelivet onsdag aftan. Det var berre å stille seg opp som ein idiot ved bardisken med ein øl, og før vi visste ordet av det hadde vi flust av vener i Honningsvåg. At ingen av dei hugsa oss neste dag, er sikkert like greitt. Denne neste dagen brukte vi til å køyre ut til Gjesvær, eit eldgamalt fiskevær heilt nordvest på den store Magerøya, og kanskje det vakraste av dei fåe, småe samfunna som utgjer Nordkapp kommune. Asfrid hadde fått det for seg at vi som søringar ikkje kunne forlata Gjesvær utan å ha fått oss nokre måsegg, då vi aldri før har ete denne visstnok heilt spesielle delikatessen. Så ho byrja like godt å spørja dei fåe menneska som fanst å sjå i gatene om dei ikkje tilfeldigvis visste av ein måseggseljar. Til slutt fekk vi tips om ein ung gut ved namn David, elev på den lokale ungdomsskulen, som ganske riktig hadde huset fullt av måsegg. Dimed fekk vi oss ti slike store og veldig dekorative egg, til den nette sum av kroner 100. Faktisk trur vi det er ein god pris, men David forstod ikkje kvifor vi ikkje berre kunne gå oss ein tur og plukke egg på eiga hand. Vel, vi er no ein gong ikkje så flinke til å orientere oss, noko kvelden skulle prove. Vel attende i Honningsvåg la vi nemleg ut på fjelltur, nøyaktige med å bryte kvar einaste fjellvettregel som finst. Klokka var ti om kvelden då vi byrja gå, ikkje hadde vi kart og kompass, ikkje hadde vi varme klede, ikkje hadde vi mat med, og ikkje fortalde vi ei levande sjel kvar i himmelens namn vi hadde tenkt oss. Berre målet stod i hovudet vårt: Den veglause pletten Kjelvik, det gamle kommunesenteret i det som ein gong heitte Kjelvik kommune, brent ned av tyskarane og aldri bygd opp att til gamle dagars storleik. Ifylgje profilert kvakksalvar Lilli Bendriss spøkjer det som berre fy der nede. Naturlegvis hadde vi ein viss peiling på kvar vi skulle, men ikkje di mindre gjekk vi kraftig feil opp gjennom snøskavlane og blautmyrene. Like fullt fann vi målet til slutt, men frå heilt vinkel, som gjorde det umogleg å ta seg ned i den tronge vika utan heilt faktisk å risikere livet. Klokka var allereie nærare eitt om natta, og frukosten på vandrarheimen var open berre frå åtte til ni morgonen etter, så slukøra fann vi tida inne for å snu, utan å ha opplevd Kjelvik på nært hald. I det minste slapp vi å bli oppetne av skrømt av gamle sjøsamar, berre så synd at vi ikkje trur på den slags. For ein tur det likevel var, heilt ute langs stupkantane, mellom kurrande ryper og hoppande harar, med utsyn over den breie, blikkstille Porsangerfjorden, den sørgmodige Sværholthalvøya på hi sida, Laksefjorden og Nordkinnhalvøya i bakgrunnen. Bil er vel og bra, men til dei sjeldnaste perlene kjem ein berre med apostlanes hestar. Riktig nok var vi attende i bilen formiddagen etter, for å få med oss dei siste busetjingane på Magerøya, nemleg Skarsvåg og Kamøyvær. Men frå Skarsvåg laut vi igjen ta føtene fatt for å få sett noko som saktens var verd å sjå: Kirkeporten er eit stort ope hol gjennom ein bergknaus, og i bakgrunnen kan ein sjå det like kjende Nordkapphornet, ein fjellformasjon av djevelske proporsjonar. Etter ein betre middag hjå Asfrids venninne i Honningsvåg, byrja omsider heimturen, vel å merkje med ein avstikkar innom fiskeværet Repvåg på fastlandssida av Nordkapp kommune. Men vi hadde det ein smule travelt, for vi var inviterte på grillparty inne i Lakselv, på hestefarmen til bridgemakkeren vår islendingen Atli Konràðsson. Kor stolte var vi ikkje då vi kom køyrande dit, og attpåtil kunne klaske i bordet måsegg til heile selskapet. Dei laut riktig nok kokast, for grilling av egg er ein risikosport. Det skal seiast at smaken ikkje var heilt ulik den av vanlege hønseegg, men kva eksessar går ein vel ikkje til for å kunne briske seg med ein eller meiningslaus kuriositet.

Dette var altså sist fredag, og då laurdagsmorgonen rann var det like forbanna lyst og varmt i Lakselv, som unekteleg kan skilte med eit generelt tørt og stabilt klima. No fekk det vera nok med den utkantnorske narsissismen, tenkte vi, og spente på oss dei skinande blåe joggeskorne som Lakselv vidaregåande skule spanderte på oss, då vi byrja som gymlærarar i fjor haust. Så sykla vi opp i sentrum for å forlyste oss med ein idrett vi nyleg har byrja med, ein vi berre kallar afghansk fotball. Vi likte faktisk å spela fotball som born, men vi slutta då medspelarane og trenarane plutseleg byrja ta denne leiken alvorleg, då vi alltid stod i offside endå vi ikkje forstod kva offside tydde, og vi fekk kjeft for ikkje å springe når vi grannsamt bygde dei flottaste byggverk i grusen på banen. Nei, då var det mykje hyggelegare for ein tolv år gamal nerd å få drops, vaflar og stundom jamvel pengegåver av dei gamle kjerringane i bridgeklubben Honnør i Hornemansgården. Men dei afghanske elevane våre i Lakselv, som på mange måtar òg har vorte venene våre, spelar fotball på den einaste rette måten: Heilt utan reglar, irrasjonelt, vilt og sjanseprega. Den siste veka har vi spankulert ikring med ein praktfull blåveis kring høgre auga, etter eit knallhardt møte på fotballbanen, skalle mot skalle med ein ung afghanar. Tidlegare nokre veker kunne vi knapt nok gå, etter eit spark av kataklysmisk styrke i den venstre ankelen vår. Ikkje minst har vi framleis vondt i eitt eller fleire ribbein, etter at ein av gutane skulle feire ein siger på fotballbanen ved å gje oss ein uhyre hjarteleg klem, det vi no har byrja kalle ein afghansk klem, som uvenlege sjeler kanskje ville kalla eit overfall. Normalt er det riktig nok ikkje mogleg å kåre ein vinnar og ein tapar av fotballen, båe lag vil hevde at dei vann, om ikkje anna fordi det andre laget juksa. Denne laurdagen er vi likevel ganske sikre på at vi faktisk vann, og så vidt vi kan hugse scora vi heile tri mål, fire av dei sjølvmål. Kampen fekk ei naturleg avslutning då ein brannbil plutseleg kom og byrja vatne grasbanen vi spela på. Gjennomblaute sykla vi heim, og trong ikkje eingong dusje før vitjinga på puben same kveld.

Vi seier eit fandenivaldsk takk for oss for denne gongen, med eit dikt av ein diktar som vi vonar ville mislikt å bli resitert på denne anarkistiske nynorskbloggen. Her er André Bjerke, “Måken”, som forresten finst i ei lystig tonesett form ved Finn Kalvik.

Ro, mitt barn, til fugleskjæret;
mange måker fant vi der,
de som bringer oss i gave
drøm om havet.
Hele dagen vil vi være
der hvor alle måker er.

Ro, mitt barn, før dagen ender,
dit hvor alle måker flyr;
se, vår lengsels fabelskute
går der ute,
under seil mot fjerne strender
og mot Sinbads eventyr.

Ro, mitt barn. Det tapte riket
skjenker havet oss igjen.
Følg den flyvende hollender!
Havlegender
toner gjennom måkeskriket.
En Atlantis-fugl er den.

Ro, mitt barn, i blonde dage,
under solens lykkehjul.
Måken bringer oss i gave
drøm om havet.
Måken, det er bølgeslaget
som har skapt seg om til fugl.

Lanterne og moreld

31 mars, 2016

Orsak, men vi har aldri forstått poenget med å dra opp på fjellet i påska. Der finn ein berre store skavlar av snøen som ein på denne årstida helst vil bli kvitt. Er ein heldig, blir ein teken snøgt ned att av eit snøskred. Men er ein uheldig, sit ein der med ein sjokolade og ei appelsin og er klissete på hendene ei dryg veke til endes. Misforstå oss rett, vi òg er glade i fjell. Men vi føretrekkjer å sjå opp på desse fjella frå eit komfortabelt punkt lenger nede. Den store påskereisa vår i år gjekk altså ikkje opp på fjella, men ned i skuggen av dei: Vi gjekk om bord på Hurtigruta.

Dette har i grunnen lenge vore ein draum, men vi har tenkt at vi ikkje har tid og økonomi til det. Men då vi skulle til å tinge oss flybillett frå Lakselv til Trondheim før påske, og såg kor ulideleg mykje det kosta, fekk vi innfallet å undersøkje kor mykje dyrare det ville vore å reise sjøvegen. Det var slett ikkje så ille, ikkje på noverande årstid, så vi klaska til. Av rein høflegheit forhøyrde vi oss med folk som i teorien kunne tenkjast ha interesse av å bli med, men det gjekk jo akkurat som venta: Ingen ville bli med, vi laut bu oss på å reise åleine. Det var eigentleg heilt greitt, for vi er glade i å meditere i vårt eige briljante selskap.

Byrjinga på reisa vart riktig nok ikkje perfekt. Vi gjorde nemleg ein idiotisk feil. Kvelden før avreise fekk vi eit anonymt tips om eit mogleg billegare alternativ til reise til Kirkenes, byen der vi skulle gå om bord på Hurtigruta. Det skulle visstnok finnast ein russarbuss i skytteltrafikk mellom Hammerfest og Murmansk, fekk vi vita, ei skranglekasse breiddfull av vodka, sigarettar og prostituerte. Diverre gjorde vi ikkje nok for å oppspore nummeret til denne mystiske bussen, så vi hadde ikkje anna val enn å ta den vanlege rutebussen fredag ettermiddag, med bussbyte i Karasjok, eller Sjogas som Lakselv-ungdommen seier. Dette er noko av eit trafikknutepunkt, og på terminalen der var det mange bussar og litt kaos. Men vi slengde no kofferten vår inn i bussen, gjekk opp og sette oss og sabla ei flaske øl. Så trilla bussen i veg, med fire passasjerar inkludert oss sjølve. På heile den 265 kilometer lange turen var det berre eitt einaste stogg, på den ørvesle kroa nær vegkrysset i den ørvesle samebygda Kaamanen i Inari kommune i Finsk Lappland. Der sat nokre høgst suspekte, men harmlause fyrar og nidrakk øl, lydde til finsk katzenjammer frå jukeboksen, og spela på blinkande speleautomatar. Andre menneske såg vi overhovudet ikkje langs vegen. Vi ana altså total fred og ingen fare, men då vi kom fram til Kirkenes kringom midnatt, var kofferten vår forsvunnen som dogg for sola. Same uhell hadde råka alle dei andre passasjerane som hadde koffertar i bagasjerommet. Kven kunne ha teke dei? Iallfall ikkje Inari-samane, som var så fulle at dei knapt kunne gå, langt mindre bera ein koffert. Den dag i dag veit vi enno ikkje kven som har skulda for fadesen, men sannsynlegvis var det ein kombinasjon av Karasjok-samar og ursløve bussjåførar i det sterkt kritiserte nystarta busselskapet Snelandia. Kofferten er komen til rette, men vi fekk ikkje mykje glede av han i påska: Han kom til Kirkenes to døger etter at skipet vårt hadde lagt frå kai, og vart deretter transportert attende til Lakselv, der vi fann han på flyplassen ei veke seinare. Så det er trygt å seia at vi burde valt den russiske gangsterbussen i staden.

Men la oss no ikkje føregripe hendingane. For mange var det uforståeleg kvifor vi skulle reise med Hurtigruta heilt frå Kirkenes. Ho stoggar jo òg i Honningsvåg og Hammerfest, stader som båe ligg mykje nærare Lakselv. Men det ein gjer, skal ein gjera skikkeleg: For oss var det viktig å få med oss heile suppedasen, Aust-Finnmark frå fyrste augneblink, serleg sidan Finnmarkskysten for vår del var venta å bli den aller mest mesmeriserande delen av sjøreisa. Akkurat i Kirkenes har vi riktig nok vore tidlegare, for under ein månad sidan, på storbyweekend med sambuaren vår. Meir romantiske byar finst ikkje mellom Bugøynes og Grense Jakobselv – mellom anna ein direkte pikant aftan på den lokale Hamna pub, over biljardbordet. Dit hadde vi tenkt oss igjen på den lagnadstunge fredagen før påske, om enn åleine, men så laut vi altså drive og ringje rundt etter kofferten vår i staden. Neste morgon var vi difor skandaløst utkvilte, då vi flaug rundt i Kirkenes for å hamstre det aller naudsynlegaste til fire døgers seglas, nemleg to underbukser og ein sokk. Så la skipet frå kai, med oss på dekk, stirande ut gjennom Bøkfjorden over ope hav mot eit fyrste lokkande eldorado: Vardø. Etter innseglinga innom Hornøya, det austlegaste punktet i kongeriket i Noreg, kom vi til ein stad som i sanning levde opp til forventningane. “Den glade by ved Bussesund” har vore så hardt ramma av fråflytting at fyrstepremien på barneskulens julebasar var ei fruktkorg, andrepremien eit hus. Men nettopp dette har gjeve byen, som er den einaste i Noreg der det vitskapleg sett aldri er sumar, den sereigne spøkjelsesaktige sjarmen sin. Etter dette fantastiske synet var resten av ferda eigentleg eit antiklimaks, så vi skal fatte oss i relativ kortleik. Vi runda no den golde Varangerhalvøya, i temmeleg rufsete vêr. Uvane som vi gamle brunskogsnegler er med å vera på sjøen, skal vi vedgå vi vart ein smule fortumla. Sikta var elendig, og mørkret fall jo uansett, men det hjelpte å fylgje med på lysglimta frå det perifert plasserte Makkaur fyr, eit av Noregs mest særprega fyr. Vi fekk diverre ikkje lange pausen i fiskeværet Båtsfjord, men vi har iallfall vore der no, og det er ikkje verst berre det. Verre vart det med Berlevåg rett etterpå, der gjorde vinden det for vanskeleg for skipet å leggje til. No hadde jamvel månen blåse på sjøen, og det var ikkje meir å sjå før til morgonen. Så vi tvang oss til å sova nokre timar, medan skuta rulla over munninga av Tanafjorden og kringom Nordkinnhalvøya til Mehamn, så Kjøllefjord. Båe desse stadene har vi uansett vitja før. Men vi hadde alarmen på kringom klokka fire, og var lys vakne då skipet passerte Sværholtklubben mellom Laksefjorden og Porsangerfjorden. Det har alltid vore ein draum for oss å koma tett på denne utilgjengelege klippa med sitt fråflytte fiskevær rett bakom. Hit ut har aldri nokon veg gått, og det er langt, langt sørover til den skrale vegen mellom Børselv i Porsanger og Veidnesklubben i Lebesby. Inspirerte av dette gåtefulle synet, som ingen andre hadde stått opp or sengene sine for å oppleva, var det berre hyggeleg å sitja i to timar og vente på at frukosten skulle opna. Det skjedde sånn cirka i Honningsvåg, forresten fullstendig nedsnøa, og så gjekk ferda vidare gjennom Magerøysundet mot Havøysund med sine flotte vindmøller. I titida var vi framme i metropolen Hammerfest, der det verkeleg var snøstorm. Men det var også palmesundag, og vi gjekk i kyrkja for å be til høgare makter om hakket finare vêr, så vi kunne få sett litt meir enn berre kvitt og grått. Hosianna, vi vart bønhøyrde! På veg ut Sørøysundet, mellom Sørøya, Seiland og Stjernøya, letna det vesentleg. Framleis var vêret naturlegvis omskifteleg, som det skal vera, eit heilagt samansurium av sol, vind og snø, men dette passa ypparleg til den dramatiske naturen her ute. Medan Vesterålen og Lofoten er så populært at det nesten har vorte utvatna, har tindane i Vest-Finnmark framleis integriteten sin intakt: Den store venleiken som finst her, ser ein ikkje på hundre postkort og i tusen reklamefilmar. Nei, han berre ligg her, stor og aud og ukjent for dei fleste. Hurtigruta stoggar i Øksfjord, som er administrasjonssenteret i Loppa kommune, og som så vidt får plass mellom høge fjell og fjorden. Endå flottare er det endå lengre ute, idet ein rundar dei aller vestlegaste delane av Finnmark fylke. Til sist kjem det nær fråflytte fiskeværet Andsnes, som det heller ikkje går bilveg til, og så den vesle øya Brynnilen. Herifrå ser ein over mot Arnøya, Laukøya og den myteomspunne Nord-Fugløya, alle i Troms. Men båten tek sørover mot vesle Skjervøy, som er sånn høveleg sivilisert. Innan vi kom dit, hadde det vorte mørkt att, så vi såg ikkje stort før vi plutseleg susa inn Grøtsundet, inn i neonlysa frå verdsmetropolen Tromsø. Medan dei store hærskarane av turistar var på midnattskonsert i Ishavskatedralen, noko vi har vore tidlegare og difor ikkje gidda no, tok vi ein øl med Erlend Gaustads syskenbarn Sindre Osland, ein slags ven. Han bur for tida, merkeleg nok for ein titterværing, nettopp i Tromsø. Møtet var nesten litt hyggeleg, men plutseleg segla skipet vidare, og det var så vidt vi rakk å kaste han av i tide. Vi gjekk og la oss, sov forbi Finnsnes, og vakna til eit vêr som faktisk var endå vakrare enn dagen før. Idet vi segla inn i Harstad skein sola frå skyfri himmel, og det skulle ho halde fram med heile denne måndagen. Harstad kan vi styre oss for, men det var ein svir å spasere rundt i provinsielle Risøyhamn på Andøya. Her i kverven er vi godt kjende, då eit syskenbarn av mor vår bur i nærleiken, som nemnt i ei lengre reiseskildring for nokre år sidan. Sortland var heller ikkje så spennande for oss, Stokmarknes hakket meir spennande, før det verkeleg tok seg opp att på vegen gjennom det tronge Raftsundet mot Lofoten. Det er gruvsamt pent i desse traktene, det kan ikkje nektast for. Svolvær var bortimot magisk der det låg i dei siste koparraude strålane frå marssola. Som ein hyllest til den utgamle fiskarromantikken, gjekk vi her på ein tridjerangs thairestaurant og åt ei sterk suppe med scampi. Det hjelpte på appetitten på bayerølet om bord på Hurtigruta, ein appetitt som hadde vore uvanleg låg dei to seinaste dagane. No kunne vi uansett ikkje stå imot lenger, for vi var under knallhardt press: Erlend Gaustad ringde i eininga og forlanga at vi laut forfriske oss, for ifylgje han er det nærast skikk og bruk å vera full på sjøen. Han bør vita det, gamal notsprengjar og sildstrøypar som han er, og med ei oldemor som døydde i ei ulykke med eit destillasjonsapparat om bord på ein båt. At vi sverja dyrt og heilagt på å ha teke oss ein bayer var langt frå nok, han ringde ganske snart for å høyre om vi no hadde byrja på den neste, og for å overtyde oss om å ta ein Irish coffee jamsides bayeren. Innan vi kom til Stamsund, er det godt mogleg at vi var ein smule overforfriska der vi sat i salongen og stirde ut på månen og det store mørkret. Men det er også mogleg at det berre var havet som rulla. Uansett var den neste morgonen nøydd til å bli gråare enn den førre. Vi hadde sove oss over Vestfjorden, forbi den vesle fiskarlandsbyen Bodø og den anonyme tettstaden Ørnes. Men det var ikkje just nokre store kulturbyar som venta oss vidare nedover kysten heller: Både Nesna, Sandnessjøen og Brønnøysund er nokså forgløymelege stader, men på utsida ligg jo mange vakre øyar og skjer. I kveldinga kika sola fram att, og fylgde oss over grensa frå Nordland til Nord-Trøndelag. Vesle Rørvik er eitt av to stogg skipet gjer i heile Trøndelag, og altså siste stogg før Trondheim. Ganske riktig: Då vi vakna i grisotta neste morgon, var det den gamle Munkholmen som låg og glitra i disen, og på hi sida såg vi Bakklandets vakre Maja, Byåsens vakre Vilde, Bridgehuset, Pissveita, Kafé Larssen og alt ein elles kan drøyme om.

Vi som fire dagar tidlegare hadde svimra i møtet med Storhavet, svimra no i møte med den faste grunnen under føtene våre. Vi har vorte skikkelege sjøulkar, det står ikkje til å nekte for, og vi lengtar allereie attende til det glade sjømannslivet. Vi vil segle med Skalmerås over sju hav, minst. Ein dag skal vi også forsere Mare Tranquillitatis på månen, sann våre ord, og kven veit kva meir. Men enn så lenge seier vi skip o’hoi og to tønner med rom, og helsar dykk til avskil med dette diktet av havdiktaren framfor mange i norsk litteratur, Alf Larsen:

At være en død og druknet mand
som ligger og skyller med nakken mot land
og øinene fyldt av det klare vand,
at vendes omkring av det rullende hav
og få sine lemmer forsiktig tatt av
og reises op langs en ensom sjø
og settes på huk av det mørke spill
og smile med dødens smil dertil
– var mere værdt end at sitte her
blendet av sjø og skinnende skjær
og høre på havets evige snakk.
Dog også dette er mildt og godt,
der er lise og ro i bølger og brott
og lykke for øiet i havets blått.
Livet har ting så lette som fjær
og dyp som i fred kommer døden nær.

Kjellaren onnee Kväänikansan päiväle!

Kjellaren sávvá lihkku Sámi álbmotbeivviin!

Taklamakan

3 februar, 2016

Ifylgje visse tvilsame kjelder, har namnet på den infamøse ørkenen i Xinjiang i det vestlege Kina ei tyding tilsvarande: “Du vil aldri koma ut.” Av ein eller annan grunn kom vi til å tenkje på dette etter spelinga i Seriemeisterskapen sist helg. Då vi i fjor fekk fyken frå Grøtheims eliteserielag etter å ha tråkka på ein delkontrakt, mangla det ikkje på tilbod om å spela på andre lag på det såkalla øvste nivået i norsk bridge. Men etter mogen vurdering gav vi blaffen. Riktig nok gjekk vi høgt ut i den spede ungdommen vår med ein ambisjon om å spela i eliteserien til evig tid, og å samstundes spela mindre og mindre av alt mogleg anna fjas. Men dette sa vi i dei lykkelege tidene då Seriemeisterskapen gjekk på Rosten i Trondheim, då Ringseth overnatta på trappa utom spelelokalet i bitande novemberkulde, og Lerfald takla makkers stålegg ved å gå inn på klosettet og ta seg ein røyk. Men så la dei plutseleg spelinga til Letohallen på Austlandet. Misforstå oss rett, vi skjønar at det er praktisk å ha alskens divisjonar samla under eitt tak. Vi har då òg godteke denne ordninga stillteiande i mange år no. Men lell, tenkte vi omsider, lyt nok til slutt vera nok, spesielt no som vi bur i det høge nord: Skal vi fyrst bruke titusenvis av kroner på å reise sørover ei helg, vil vi heim til Trøndelag, og ikkje til eit vegkryss ved Gardermoen! Så då Bjerkset, einbeint og halvblind og sannsynlegvis psykotisk etter eksessivt inntak av ein av Berkåks endemiske soppartar, kom i skade for å by oss med på laget sitt i tridjedivisjon, var vi ikkje seine med å takke ja. I hans selskap får ein iallfall vera oppe så lenge ein vil om kvelden, utan å ljote gøyme seg i ei krå. I hans selskap får ein drikke så mange øl som ein vil, utan å ljote frykte kjølhaling! Men viktigare trass alt: Tridjedivisjon går ikkje i Letohallen. Vi kunne tinge oss billettar heim til Trøndelag, du slette tid.

Fyrst etter at påmeldinga var endeleg og irreversibel, røpte Bjerkset at laget vårt slett ikkje ville få spela i Trondheim, men tvert imot var forvist til tridjedivisjonspulja på Sunndalsøra. Denne tettstaden ligg som kjent i Møre og Romsdal fylke, og det går ikkje mange direktefly frå Lakselv dit ned, så det var ei strabasiøs reise vi hadde rota oss sjølve opp i. Men på den andre sida hadde vi aldri vore på Sunndalsøra før, og i motsetnad til Letohallen er jo dette faktisk ein stad, eit samfunn, ikkje eit hol i asfalten. Ja, som staden i Noreg med mest fjell per innbyggjar, og med det nesten mytiske Verket i sentrum av det heile, og med legendariske innbyggjarar som Kindsbekken, Berset og Paulsen, er Sunndalsøra kanskje rett og slett ein stad verd å vitje? Så vi flaug no nedover til Værnes ein fredag i november, og fekk ein kjærkomen kveld i Trondheim, før Langen plukka oss opp i grisotta dagen etter. Vi plukka opp Berg på ein annan stad i byen, Bårseth på Støren og Bjerkset på Berkåk, og endeleg var vi fulltalige, for ikkje å seia fullkomne. Sunndalsøra innfridde, det skal ho ha: Fjella var akkurat så majestetiske som sogene seier, Verket såg fortryllande ut i haustsola, og Rallaren pub var ein pub på høgd med dei finaste i Lakselv. Men bridgen? Ein skandale, inkje mindre. Med unnatak kanskje av Bårseth, gjorde heile laget verkeleg sitt ytste for ikkje å gjera det altfor bra denne helga. Spesielt Bjerkset var eminent i så måte: Til dømes valde han å sjå feil på ein kløver og ein spar, med den fylgja at han aldri tok ut trumfen, og pådrog seg ei steling og ei beit i ein iskald soneslem som ikkje var meldt ved det andre bordet! Men akk, kor fåfengt strevet skulle syne seg: Vi leia klårt då helga var over!

No den andre helga var vi likevel optmistiske. Vi tolka den eksemplariske flyturen sørover som eit godt jarteikn. Då vi drog frå Lakselv skein sola frå skyfri himmel, ja, over heile den stolte Vest-Finnmark bridgekrins skein ho, og på dei kongelege Lyngsalpane skein ho, og på ein flokk med kvalar som låg og vaka i vassflata nord for Tromsøya. Men i Trondheim, i Trondheim var det uvêr som vanleg – og bridgen på Øra, bridgen på Øra gjekk altfor bra. Berg var hindra frå å delta denne gongen, då han laut til Island – ikkje for å spela bridge, Gud forby, men for å halde eit føredrag om gamle ord og vendingar. Han hadde på førehand gjeve oss skarpe formaningar om å koma på andreplass i divisjonen, men stakkars, stakkars, Berg: Vi skuffa han endå ein gong! Det var ikkje Bjerksets feil denne gongen heller, Bjerkset leverte varene, då han til dømes lyfte si eiga sperremelding til utgang i ugunstig sone, for å gå tri dobla beiter mot lite eller ingenting. Bjerkset kan ikkje dadlast! Nei, feilen ligg hjå oss, berre hjå oss, vi tek det heile og fulle ansvaret for tragedien som skjedde. Men kva skal liksom ein gjera? Ein trur at ein sit der og overmelder og feilkalkulerer som den junioren ein ein gong var, men plutseleg står ein der sundag ettermiddag og har vunne på gamal vane, som ein annan pensjonist! Tevlingsleiar Kindsbekken kom med gullmedaljane i ein plastpose og spurde om vi likså gjerne ville ha dei i handa, utan lange taler og djupe bukk, så vi snarast mogleg kunne koma oss bort frå den audmjukande åstaden for sigeren vår. Det sympatiske tilbodet takka vi ja til, og køyrde i halslaust tempo i retning Trondheim att, med ein gråtkvelt Berg på telefonen: Utsikta til igjen å ljote vitje Letohallen, er for den store filologen nærast uuthaldeleg. Lettare paniske er vi sjølve òg, nesten ti månader før spelestart. Men ein kan ikkje bli apatisk, ein lyt halde motet oppe: Om vi berre fyller ryggsekken vår med tilstrekkelege mengder svalande fluidum, lyt det vel i teorien vera mogleg å forlata bridgens Taklamakan i live?