Grannane Asfrid og Oddbjørn sende med oss eit glas rørde molter då vi tok farvel med dei borte i grannelaget vårt på Smørstadbrinken i Lakselv. Det synte seg vanskeleg å nokon gong få nokon til å fortelja oss kvar dei verkeleg gode moltemyrene kring Lakselv ligg, så fangsten vår i fjor vart svært mager, og avskilsgåva di meir dyrebar. Molter er for oss som det skiraste gull, og vi heldt ikkje lenger enn til Skaidi, oppe på fjellet som skil Porsangerfjorden frå Altafjorden, før vi laut smake på dei. Himmelsk, heilt himmelsk, og vi vart grundig styrkte før det farefulle inntoget hjå Finnmarks store skjøkje, den kosmopolitiske storbyen Alta. Riktig nok hadde vi øva oss nokre hundre gonger i den eine rundkøyringa som finst i Lakselv, som til vederlag er verdskjent og sjølve fundamentet for tettstadens status som eit av Midt-Finnmarks aller viktigaste trafikknutepunkt. Ikkje di mindre skal vi vedgå at dei tallause rundkøyringane i metropoloen Alta forundra, ja, forbløffa oss. Men ved eit Herrens mirakel kom vi oss gjennom dei utan å sneie borti nesten nokon som helst. Deretter pælma vi Vilde over i førarsætet for sjølve å innta passasjersætet, for no skulle vi verkeleg storkose oss, med ein del av Finnmark som vi enno ikkje hadde sett, nemleg vegen vidare vestover rundt Isnestoften og langs den lange Langfjorden. Uhyre fascinerande det der, før den lagnadstunge augneblinken omsider kom: Vi passerte skiltet som skil Alta frå Kvænangen kommune, Finnmark frå Troms fylke. Vi felte ei tåre, det var ikkje til å unngå, men vi skal ikkje seia sikkert om det var av sorg eller glede. Heldigvis fekk vi snart anna å tenkje på, ved synet av dei mektige Kvænangsfjella. Kort tid etter sette vi oss igjen bak rattet, og gjorde ein brekksving av E6-en på staden der eit skilt peikar i retning Skjervøy. “Kvar er det no du skal dra oss med deg?” spurde Vilde, men vi overtydde henne fort: “Cool it, baby. La oss by deg på ein betre middag på den soignerte Skjervøya, eit Nord-Troms’ svar på Hong Kong.” Sanninga var at vi ikkje ana noko som helst om det eventuelle restauranttilbodet på Skjerøy, dit det fort ville ta ein ekstra time å køyre. Men vi fekk eit godt inntrykk av staden då vi låg til kai der i fem minutt ein sein kveld i mars, under turen vår med Hurtigruta, og heilt sidan den gongen har vi bore på ein draum om å utforske området grundigare. På veg over brua miste vi nesten båe sidespeglane, då ingen skilt fortalde oss at det eigentleg var for trongt for to bilar å møtast her. Så skjelvne vart vi av dette marerittet, at vi deretter nesten kolliderte med ein buss, og deretter ein gong til med den same bussen. Vel framme synte det seg at den eine restauranten som kanskje kunne vore brukbar, var stengt. Vi gjekk då på det corny utsjåande hotellet, der det unekteleg låg ein restaurant full av folk, men der dei diverre hadde stengt serveringa for fem minutt sidan. Servitrisa visste heldigvis råd, ho synte oss vidare til det tridje og siste alternativet, restaurant “Grilltorget”. For ein ikkje spesielt billeg penge, fekk vi ein ikkje spesielt betre middag. Men etter denne avstikkaren kunne vi endeleg halde fram til kveldens destinasjonsstad, campingplassen i den gamle gruveavkroken Birtavarre. Her kunne vi skrive ein lang serenade om den fortryllande vegen langs Lyngen og inn gjennom Kåfjorden, med utsikt til fjell i verdsklasse, men la oss heller seia som Lermontov i Vår tids helt: “Eg skal skåne dykk for skildringar av fjella, for utrop som ikkje seier noko som helst, for sceneri som ikkje framstiller nokon ting, serleg ikkje for dei som aldri har vore der, og for statistiske merknader som absolutt ingen vil lesa.” La oss berre fastslå at det var fullstendig overjordisk. Men akk, ei skarve natt fekk vi i her, før ferda heldt fram neste morgon. Heile denne dagen brukte vi i Troms, og det var intendert, sjølv om det ikkje var intendert å køyre seg vill og hamne på ein stad som Brøstadbotn. Men det var for så vidt ikkje lange omkroken på vegen mot målet, Vildes venninne Ingvild på øya Rolla. Ho er den nye kultursjefen i kommunen Ibestad, som består av dei to øyane Andørja og Rolla. Andørja er Noregs aller fjellrikaste øy, og utvilsamt òg mellom dei vakraste, medan Rolla nok er best kjent gjennom dokumentarfilmen Fuckin’ rock’n’ Rolla, som handlar om apatien mellom ungdommen på denne fråflyttingstruga øya. Vonarleg er tilhøva i ferd med å betre seg no, under den nye kultursjefen. Morgonen som fylgde, to døgn etter avreise frå Lakselv, hadde vi altså enno unnagjort godt under halvparten av vegen til Trondheim. Dette var vi lykkeleg medvitne om, medan Vilde for sin del nok ikkje hadde kika like nøye på kartet over det langstrekte Noreg. Den siste overnattinga skulle skje på hotell i Mo i Rana, eller “Moriana” som vi kalla byen som spedbarn, då vi hadde misforstått og trudde at han låg i Afrika – forresten inga urimeleg eller unaturleg feiltaking. Vi visste altså godt at det rett og slett er frykteleg langt frå Rolla i Troms ned til Nordlands Ouagadougou, men vi var vel knapt komne til Narvik før Vilde byrja spørja om vi ikkje snart var framme. “Jau då, vi nærmar oss, berre 42 miler att no!” eller tilsvarande smørblid respons, hadde ikkje den ynskte effekten på henne. Ho motsette seg jamvel den planlagde avstikkaren vår opp til det segnomsuste Sulitjelma, endå klokka ikkje eingong var over midnatt då vi passerte Fauske. I Moriana var rundekøyringane endå meir psykedeliske enn i Alta, og hotellet heldt marginalt høgare standard enn dokkestova vår på campingplassen i Birtavarre, så det var tydeleg at vi no var komne til sørlegare og såkalla siviliserte strok. Men også den siste dagen stod nokre miler og nokre oppgjevne spørsmål frå Vilde att, før vi langt om lenge trilla inn i Trondheim. Alle retningane og skilta, filene og pilene på vegane i denne enorme byen står føre oss som reine, skjere kaoset mot det sobre trafikkbiletet i Lakselv, der det knapt finst andre vegfarande enn ein og annan same på ryggen av ein tilårskomen rein. Men vi laut no berre prøve oss, og akkurat denne gongen overlevde vi fram til døra, så vidt det var.

Som om ikkje den fire dagar lange køyreturen gjennom øydemarka var ferie god nok, skulle vi ganske straks ut på reise igjen. Det bar vidare sørover, men med fly no, til Lisboa i Portugal. For vår eigen del hadde vi gjennom heile oppveksten eit motvillig forhold til reiser i varme strok, av di vi ikkje liker varme. Fylgjeleg siterte vi alltid Wergeland, “Smaagutternes Nationalsang”, og det tankevekkjande verset: “Jeg ikke vil for fremmed Vaar / min norske Vinter bytte, / og fremmed Slot ei nær forslaar / imot min Faders hytte. / Han siger, han er der saa fri. / Det ei saa nøje fatte Vi; / men noget godt er vist deri, / som værd er at beskytte.” Men med åra har vi vorte litt mindre nasjonalistiske, og Lisboa hadde vi høyrd omtala som ein vakker by, og forresten er det jo velkjent at Noreg og Portugal tradisjonelt har hatt eit venskapeleg forhold. Eller som kronprins Håkon Magnus så vakkert formulerte det, i ei tale til ein portugisisk delegasjon: “Vi har mye til felles, vi her ved Nordsjøen og dere ved Middelhavet.” Men oppriktig talt, dei overdreiv ikkje dei som tala om Lisboas store venleik. Med sine bratte bakkar ned mot vatnet, minner Portugals hovudstad nesten litt om Honningsvåg, eller Kjøllefjord. Varmt var det, men vi hadde på førehand hugsa å klippe av oss nærast alt håret på hovudet, for å unngå at det skulle bli for trykkjande for oss. Som konsekvens tridjegradsforbrende vi hovudbotnen vår allereie fyrste dagen, under vitjinga på det staselege monumentet til minne om sjøfararane, som førde oss opp i høgda og såleis nærare sola. For å balansere det ut tok vi fåe dagar seinare ein tur på stranda, der vi fort fekk forbrent også resten av lekamen vår. Etter slike intensive helsetiltak gjorde det alltid godt å avslutte dagane med eit bognande mål mat og dertil høyrande drikke. Ja, noko av det vi fekk servert i Lisboa gjekk faktisk pizzaen på Skjervøy ein høg gang, og ekte portvin skal vi vedgå at vi ofte sakna gjennom tida vår i Finnmark, der det stort sett var bittert kreklingbrennevin både til frukost, middag og kvelds. For å parafrasere Baudelaire sine ord om nettopp “marmorbyen” Lisboa: Vi friskna til som ei firfisle. Ja, vi vart rett og slett ein smule lisbiske. Her er det òg verd å nemne at vi nokre kveldar hadde underhaldning til maten. For medan vi var i Portugal, var det jo EM i fotball. Sjølv om vi er kløpparar på dette med å spela fotball, skal vi vedgå at interessa vår for å sjå på idretten er heller laber. Men akkurat EM og VM er noko litt spesielt, det lærde vi då vi bivåna VM-finalen i 2010 saman med Geir Olav Tislevoll og John Arthur Paulsen på Lille London pub. Vel vitande om at vi skulle til Portugal på ferie, heia vi frenetisk på Portugal alt frå fyrste augneblinken i årets EM. Til dømes gjekk vi eins ærend bort til Bankers bar i Lakselv for å sjå på oppgjeret deira mot Austerrike, ein av mange kampar der det dyktige Portugal kontrollert sikra uavgjort. Attende i Trondheim tinga vi til og med eit kurs, hjå fotballekspert Håkon Lyng, for å bli så godt førebudde som mogleg til opphaldet i Portugal. Lyng delte mange tusen merkelege fotballfaktoidar med oss, men vedrørande akkurat Portugal var bodskapen ganske forståeleg: “Dei spelar utruleg keisamt, men dei er vanskelege å slå.” Under semifinalen deira mot Wales sat vi på ein restaurant nær hotellet vårt i Rato, Lisboa, og stor var stemninga då Portugal endeleg hala i land ein siger på ordinær tid. Vilde, som er endå mykje mindre interessert i fotball enn vi er, gjorde òg ein heroisk innsats for å verke så engasjert og entusiastisk som mogleg. Vi var med andre ord sikre på siger, då vi ein lagnadstung sundagskveld gjekk ned i den lokale parken for å fylgje sjølvaste EM-finalen på storskjerm. Vel, så valdsamt stor var eigentleg ikkje skjermen, men stor nok, og stemninga var endå større. Ei lita bu selde øl, mange hadde òg med digre ølflasker heimefrå, flagga vaia og smektande nasjonalistiske kantatar steig til himmels. Djup var sorga og stor var vreiden då stakkars Christiano Ronaldo laut forlata banen med ein gruvsam skade påførd han av ein fransk barbar, men dei heltemodige portugisarane gav ikkje opp. Målvakta deira, den standhaftige Rui Patricío, fekk kanskje i overkant mykje å bryne seg på. Men han var som ein vegg. På eit par tidspunkt under kampen forsvann fjernsynssignalet, og vi og dei mange hundre portugisarane laut alle flokke oss kring ein ørliten skjerm på ein einskilt telefon med internett. Men ingen miste humøret av den grunnen. Når så den sjokoladevakre Éder langt om lenge greidde å lure inn eit mål, er det vel ikkje naudsynt å nemne at gleda stod i taket. Sume dansa, andre skaut opp fyrverkeri, alle ropa og skreik. Frå alle krikar og krokar strøymde jublande menneske ut i gatene, og i alle bilane låg sjåførane konstant på horna, medan passasjerane hang ut vindauga eller sat på taka. Tekstmeldinga frå Håkon Lyng var ikkje nådig: “Går inn i eit halvt års depresjon etter dette. Portugal er ufatteleg destruktive. Antifotball. Eusebio snur seg i grava.” Men vi for vår del gler oss stort over at dei som spelar traust og sakleg, for ein gongs skuld triumferer dei òg. Det var ein velfortent siger til vårt nye favorittlag, og ein triumf for ein driftig og ærverdig nasjon der alle tok svært godt imot oss. Parabéns, Portugal!

I den næraste framtida skal vi residere i Ila. Dette bør ikkje forvekslast med “på Ila”, som mange unekteleg seier, endå det då i våre øyro må vera snakk om landsfengselet. Ila er ein hyggeleg bydel i Trondheim, serleg kjent for den såkalla Ila-lukta, den forfriskande dufta av sildemjøl. Men staden er òg kjent frå Bibelen, verset: “Der gik en iling gjennem forsamlingen.” Vi leier her ei leilegheit i ein tradisjonsrik bygard, der fleire vindaugo har fargerikt blyglas, og høgda under taket er enorm. Jau, vi får i sanning mange kubikkmeter attende for den veritable formuen det kostar å leie her. Den store takhøgda kan synast å stå i direkte motsetnad til verdiane i den opprinnelege Kjellaren, notorisk trong og smal som han var, men vi kan forsikre dykk at vi er dei same som før. Arbeid har vi òg fått oss, om enn berre mellombels, til åtgaum hjå sume og skoggerlått hjå andre: Vi har sumarjobb som journalistar i avisa Fosna-Folket. Det er ei lokalavis, som riktig nok dekkjer ein haug av kommunar, på halvøya Fosen på hi sida av Trondheimsfjorden. For dykk som ikkje er trønderar, vil nok Fosen vera best kjent som heimstaden til infamøse Kjellaren-karakterar som Åsmund Forfot, Tommy Skalmerås og Gjermund Rekstad, tri namn som i seg sjølve kan symbolisere dei store sosiale problema på Fosen, som forresten òg gjer at det er meir enn nok å skrive om der ute. Ulempa er at området Fosen ligg svært avsides til, slik at vi kvar morgon lyt stå opp gruvsamt tidleg for å rekkje å vera på plass i redaksjonslokala i noko lunde rett tid. Men for så vidt har det sin sjarm, det å sykle langs sjøen bort til Pirterminalen i den siste stille timen før byen vaknar til liv, og setja seg på hurtigbåten ut gjennom Trondheimsleia. På nøyaktig ein time er han framme på Brekstad, Fosens sjølverklære hovudstad og formelt ein by, endå det går fortare å spasere gjennom Brekstad by enn gjennom ein bakvaska tettstad som Lakselv. På veg attende om ettermiddagen kan vi kjøpe ein øl, gå ut på dekk og føle vinden i håret. At båten går så fort at vinden blir så sterk at vi konstant ramlar bakover, er ei anna sak. Mentalt er dei fleste på Fosen like bondske som vi er, og dette er med på å gje oss ein mjukare overgang frå det rurale livet i Lakselv til det urbane i Trondheim, frå det velordna til det kaotiske. Arbeidet i seg sjølv er òg veldig morosamt, for i ei lokalavis får ein skrive om dei forskjelligaste ting, frå sju piggsvin i ein hage til den evige kjeklinga om den evige planlegginga av den altfor kostbare utbygginga av ein eldgamal, rasfarleg fylkesveg. Men akk, frå slutten av august har vi vel heller ikkje denne jobben lenger. Kva som då vil skje oss, står att å sjå. Greier vi å takle livet i det overdimensjonerte Trondheim, eller er det for seint for oss forvirra provinslakeiar å lykkast som bymenneske? Fylg med vidare.

Ingenting

30 juni, 2016

I eit lågt, svart hus midt i eit hav av snø, der budde vi. Gardsplassen vår var den største i heile grannelaget, endå vi lenge var dei einaste som ikkje hadde bil. Etter kvart kjøpte vi ein bil, men alle dei andre i grannelaget hadde fleire bilar, så framleis såg gardsplassen ganske stussleg ut. Her kunne vi måke snø i timevis, men neste morgon hadde den evige vinden blåse allting utover att. Til slutt gav vi opp, og ein diger skavl bygde seg opp framfor huset, fraus til is og vart endå meir uhandterleg. Men i laupet av nokre varme dagar om våren var han plutseleg borte, og snart skaut gras og blomar fram. Nokon eigentleg hage fanst ikkje ved dette huset, snarare ei lynghei med mange krokete bjørketre, og ein rik flora av fargerikt ugras. Heva vi blikket, såg vi rett bort i fjellsida, ein bratt, svartgrå vegg. Etter kvart gjekk isen der oppe òg, og fleire høge fossefall vakna til liv, og heldt fram med å fosse og suse dag og natt igjennom. Inne mellom trea tok gauken til å gale, og lufta vart stendig stinnare av mygg, og endeleg var det sumar i Finnmark. Men no lyt midnattssola skine på nokre andre enn oss, for vi har vendt nasen attende til Trøndelag.

Dei siste månadene har vi vore einebuarar i Lakselv. Då sambuaren vår fekk tilslag på ei arkivstilling i Trondheim, var ho ikkje sein med å snappe denne til seg og forlata den arktiske avkroken. Det er attende til Trondheim ho har ynskt seg, og ein viss heimlengt har naturlegvis råka oss òg i dei tri åra vi no har vore i eksil, både i sør og nord. Så på ein måte har Lakselv vore ein omveg på ruta attende til Trondheim. Men omvegane kan vera vel verde å gå. Dei beine vegane er ofte også nye og breie, men som kjent er det dei gamle og smale stigane ein bør halde seg til, det står i Bibelen. Vi får vone at veitene og smuga nede i Trondheim kan tene same føremål. For no har vi reist frå Lakselv, vi òg. Sambuaren vår kom ein siste tur oppover, for å hjelpe oss med å rydde ut av og vaske i det låge, svarte huset. Deretter sette vi oss i bilen og byrja køyre han sørover. Denne artikkelen blir altså den siste frå Lakselv. Det er gledeleg, men samstundes hjarteskjerande å ta farvel med denne merkverdige tettstaden, som vi kan lova at vi aldri vil gløyme.

For vi opplevde trass alt ein heil del i Lakselv, Leavdnja, Lemmijoki. Det var opplevingar både på godt og vondt, men vi er no ein gong overtydde om at også negative opplevingar er å føretrekkje framfor ingen opplevingar. For ei oppleving er alltid noko minneverdig, og etter som åra går kan ein byrja le av det meste. Til dømes lyt vi le når vi tenkjer på den fyrste dagen vår i Lakselv, då vi hadde avtalt å møte opp på den vidaregåande skulen for eit uformelt intervju, sjølv om vi eigentleg allereie var lova jobb. Dette var jo tidleg i januar i fjor, med berre ein liten time av gråblått dagslys om formiddagen, og det bles noko heilt forjævlig, og snøføyka var så tett at vi knapt såg handa framfor oss. Ikkje visste vi kvar skulen låg, og vi gjekk oss fullstendig bort i det absolutte ingenting, inn på ei stor, kvit vidde som vi seinare forstod var ein fotballbane. Men vi fann då fram til slutt, og jobb fekk vi, og dagen etter gjekk vi bortover til skulen på nytt, no for den fyrste timen vår med ein elev med spesielle utfordringar. Det fyrste vi la merke til var det han hadde skrive på datamaskinen sin, utlånt av skulen, med ein rosa tusj: “Helvete. Drit skole. Faen. Hater skole. Skole suger. Lakselv. Drit plass,” og så bortetter. Ikkje uventa gjekk det heller dårleg med forholdet mellom oss og denne eleven. Fyrst avskydde han oss fordi vi visstnok minte han om nokon han hadde kjent, som han alltid hadde avskydd. Men etter kvart avskydde han oss for den vi verkeleg er. Då han fekk i oppgåve å skrive ein tekst om nøyaktig kva som helst, skreiv han ein tekst der han bad oss dra til helvete, og truga med å rundjule oss om vi ikkje slutte mase på han om å skrive. Det er ingen tvil om at han ville greidd å rundjule oss om han hadde freista. Ikkje di mindre treivst vi greitt nok i jobben, men vi er ikkje gode lærarar, iallfall ikkje for norsk ungdom. Heldigvis vart alt betre då ein eller annan kanaliserte oss over i det afghanske segmentet av den lokale utdanningssektoren. Akkurat no er det litt trist, det lyt vi berre vedgå, å skulle forlata dei unge afghanarane, til den uvisse lagnaden dei går i møte. Men også tida vår med dei lyt vi nok til sjuande og sist le av, så mange merkelege og difor minneverdige opplevingar som dette samarbeidet gav oss. Vi hugsar han som møtte opp til gymtimen i dress. Vi hugsar han som velta tekoppen sin utover pulten, for så å bli rasande på sjølve koppen, og kaste han ut vindauga. Vi hugsar middagselskapa afghanarane brukte å arrangere på laurdagskveldane, dit vi stendig vart inviterte: Idet vi kom inn døra, sprang alltid fire, fem gutar opp for å trekkje ut stolen for oss, dekkje på til oss og lempe ein enorm porsjon kylling og ris opp på fatet vårt. Det var i vinter, no seier visst mottaket at det ikkje finst pengar til kylling og ris lenger. Vi hugsar alle gongene vi skulle sykle frå jobb, men vart stogga idet ein av gutane ropte ut gjennom vindauga etter oss: “Lærer! Lærer! Hvor skal du?” Deretter fylgde alltid ein lang ropande diskusjon om alt og ingenting, mellom oss på bakken og ein eller fleire gutar oppe i andre etasje. Ein av dei siste dagane ropte to gutar ut ein invitasjon, til å koma opp på frukt og kjeks. Dei sa det på norsk, men eigentleg snakkar dei det gamle hoffspråket dari, og dei som snakkar dari blir haldne av dei som snakkar pashto for å vera altfor verdslege av seg. “Mat?” spurde vi, “er det ikkje ramadan?” Då tok dei seg i det: “Jo, lærer, ikke si noe til pasjtunerne! Men vi er sultne, lærer, vi må spise. Du også, lærer, kom og spis.” Vi hugsar òg ein gong vi ikkje hadde sykkel, men skulle gå heim frå jobb: Det fekk vi ikkje lov til, for ein av gutane kom og insisterte på å transportere oss heim på sin eigen sykkel. Jamsides sykla òg ein annan ein, og det var bra, for då eit dekk eksploderte under vekta av feitleiken vår, kunne sekundanten ta over og få oss heilt heim. Ikkje minst hugsar vi den vesle turen vi og afghanarane var på no nyleg, som ei avslutning på skuleåret, utover langs Porsangerfjorden, med dertil høyrande undersøkingar av livet i fjæra. Det var ein varm dag, og naturlegvis byrja myggen bite, og det var stygglangt å gå. Men på det av norsk som desse ungdommane har lærd sidan jul – mange kan mykje og andre nokså lite – hadde vi interessante samtaler om den internasjonale storpolitikken, om krig og terror, Taliban og USA og det som verre er. Eller, samtale og samtale, fru Blom: Kva kunne vel vi bidra med? Berre generelle synsingar, basert på det vi har lese i avisene. Vi har levd heile livet i luksus, og alle problema våre er bagatellar. Afghanarane er sjeleglade for å vera i Lakselv, ein utkant der mange nordmenn ikkje ville halde ut å bu. Gjev dei får lov til å bli der, og at vi i framtida kan dra attende og vitje dei. Plass er det iallfall nok av, i Porsanger kommune som i Finnmark fylke. Men for å kunne le litt allereie no, vil vi avslutte dette avsnittet med fylgjande minne: I mars var vi, av alle ting, på scooterdag. Det var avisa Ságat som sende oss i veg for å dekkje dette folkekjære arrangementet, ute på isen på Øvrevatn i Skoganvarre, nokre miler sør for Lakselv. Der var unge soldatar frå militærbasen Porsangmoen, som hjelpte til med gjennomføringa, og der var òg nokre unge afghanarar frå mottaket. Vi bad ein ung soldat om nokre generelle opplysningar, som vi fekk, før han spurde oss om desse unorsk utsjåande typane som gjekk og svinsa rundt mellom alle scooterane, og snakka eit framandt tungemål: “Er dette samar?” spurde han oss. “Eller er det kanskje desse ein kallar kvenar?”

“Finnmark er motsetningenes land: Selvhjulpenhet og hjelpesløshet, overflod og nød, vakker kristendom og heslig synd veksler som midnattssolens overflod av lys med vintertidens seige mørke. […] Et land så rikt på skjønnhet og velstand, snart så vemodig grått og fattigslig. Et land for overdreven optimisme, et land for håpløs selvoppgivelse.” Desse poetiske orda, skrivne av sokneprest Sigurd Berg til julenummeret i 1926 av bladet “Samenes venn”, gjeve ut av Norges finnemisjonsselskap, kjenner vi oss att i. Dei oppsummerer mykje av det vi sjølve har følt og tenkt gjennom opphaldet vårt i Finnmark. Vi har mange gonger vore fortvilte over all tomleiken, den ørkenaktige stemninga, kjensla av å leva uendeleg fjernt frå den moderne kulturen. Andre gonger har vi elska den absolutte roa, fridommen frå det urbane maset og jaget, samstundes som vi har fått ei rekkje heilt spesielle vener, menneske vi aldri ville funne nokre andre stader. Men skulle vi vorte buande i Lakselv, hadde det vorte åleine, og det hadde så avgjort ikkje vore bra for oss. For det er klårt, utan den kjære sambuaren vår til å passe på oss, har vi dei seinaste månadene levd eit lite førebiletleg liv. Vi har brukt dei mest suspekte orsakingar som påskot for å omgje oss med dei mest tvilsame karakterar, i mange daddelverdige situasjonar. Var det ikkje ein grillfest i silande regn, så var det eit bridgekalas med berre eitt bords oppslutning. Var det ikkje Kvenfolkets dag, så var det Islands nasjonaldag. Var det ikkje samling i Finnmark journalistlag, med dertil høyrande sprudlevatn og disko, så var det jubileumsfest i Ságat, med fri bar og brutale mengder reinkjøt. Dei helgekveldane då ingenting nemneverdig føregjekk, spaserte vi ganske enkelt bort i Lakselv sentrum rundt midnatt, gjekk inn på ein av dei to pubane i bygda, og sat der ved disken og konverserte bartenderen medan folk byrja ramle inn. Ganske snart var vi omgjevne av hundre unge og gamle menneske som alle var venene våre, iallfall i nokre timar. Men diverre kjem det alltid ein sundag, og mang ein sundag var vi så suicidale som berre finnmarkingar kan vera. Då var det ikkje lenger noko vakkert ved audna og stilla ikring oss, alt fortona seg som vonlaust.

Men nettopp i denne tristessen passa vi på å fråsse, medan vi enno kunne, vonlause melankolikarar som vi er. Etter som sambuaren vår lét bilen stå att då ho reiste sørover, hadde vi middelet ein treng for verkeleg å ta for seg av det store ingenting i ingenmannsland. Førarkort hadde vi riktig nok ikkje. Men under påskot av å skulle øvingskøyre, køyrde vi ikkje berre på utflukta vi nemnde i førre epistel, til den ulideleg vakre og triste Magerøya i Nordkapp kommune: Vi fekk òg oppfylt den gamle draumen vår om ein tur til Veidnes i Lebesby kommune. Det var grannen vår Oddbjørn, mannen til grannen vår Asfrid, som vart med oss som passasjer og lærar til denne avsidesliggjande vesle bygda vi freista nå i fjor haust, då utan å lykkast. Men denne gongen gjekk det så bra som det kunne gå, vi kom fram. Det er vel rundt tolv miler kvar veg dit ut, og på heile turen såg vi ikkje eit menneske, men mange slags fuglar og nokre andre dyr. På sjølve Veidnes skjedde absolutt ingenting denne regngråe sundagen i slutten av mai, og det var nettopp dette som var så bra. Ein annan sundag drog vi med grannen vår Håkon opp i fjellheimen Časkil aust for Lakselv. At bilen fekk mangt eit hardt slag på den smale og svingete vegen dit opp, kunne vi ikkje brydd oss mindre om, sett i lys av det flotte utsynet vi fekk røyne, over den store skjergarden i Porsangerfjorden. Med bridgemakkeren vår Atli køyrde vi til Klemetstad, som er ein ørliten plett på vestsida av Lakselva, sør for sjølve tettstaden Lakselv. Dette laut vel å merkje skje med Atlis årgangsbil, ein slags jeep, som i storleik og støynivå minte mest om ein traktor. På nattetid køyrde vi nokre turar på eiga hand òg, utan lærar og såleis ulovleg. Men ingen såg oss, og om dei hadde sett oss, ville dei ikkje brydd seg. Langt om lenge skulle vi køyre ein tur nede i låglandet, i og rundt Lakselv sentrum, med ein fyr frå Statens vegvesen. Det var den såkalla oppkøyringa. På større stader kan jo litt av kvart skje i trafikken, men i Lakselv skjer lite eller ingenting, så det er klårt at det løner seg å gjennomføre førarprøva si der i bygda. Vi møtte knapt ein bil, langt mindre ein fotgjengar under prøva, før observatøren kunne gje oss handa og gratulere oss med førarkort. Så no har det altså skjedd, vi har vorte like harry som dykk andre. Eller kanskje ikkje heilt, for vi er i det minste elendige sjåførar, medan de andre kanskje endåtil er gode sjåførar, noko som lyt seiast å vera ekstra harry. La det vera sagt at då vi skulle til bridgen dagen etter å ha teke lappen, sykla vi som alltid før. Det er litt morosamt å køyre bil, det har vi allereie vedgått at vi synst, men det kan ikkje måle seg med gleda ved å drikke ein bayer eller ti, og etter kva vi forstår går bayerdrikking og bilkøyring dårleg i hop. Vi kan riktig nok framleis seia som Jens Bjørneboe skal ha sagt, at vi ikkje forstår korleis nokon kan våge seg ut i trafikken utan å ha drukke fyrst. Ikkje di mindre laut vi nesten markere den uventa triumfen vår med ein fyrste tur som sjølvstendig og jamvel lovleg sjåfør, så endeleg fann vi tida inne for å dra til Saraby. I Finnmark er det såpass fåe vegar at ein kan greie å harve over dei alle, og i Midt-Finnmark hadde vi vel allereie gjort nettopp det, med unnatak då av sidevegen ned til Saraby. Det er berre elleve miler frå Lakselv til avkøyringa på undersida av Kvalsund-brua, ei stor og flott bru som går frå fastlandet over til Kvaløya, der mellom anna byen Hammerfest ligg. Men i Hammerfest har vi vore før, så den staden interesserte oss ikkje, berre den fjerne grenda Saraby stod i hovudet vårt. Vi køyrde naturlegvis i snigelfart, for å få med oss kvar stein og kvar busk langs vegen, men vi kom oss til slutt til den utlengste snuplassen. Heller ikkje på denne turen såg vi ei levande sjel, men vi fekk nyte eit praktfullt utsyn frå Saraby over Vargsundet mot den alpine øya Seiland. Elles skjedde absolutt ingenting, korkje i Saraby eller Porsa eller Neverfjord, og det var nettopp dette som var så bra. Eit land for store draumar, eit land for djupe depresjonar.

Fossen suser nok enno i det gamle grannelaget vårt i Lakselv, gauken gjel vel frå bjørketrea, og i den blanke, kyrre lufta har myggsvarmane neppe vorte færre. Men no står det låge, svarte huset tomt. Alt vi har etterlate til dei neste leietakarane er ti, tolv esker av den magre veden vi produserte i fjor sumar, som vi ikkje rakk å brenne opp i laupet av vinteren. Vi fraus nok både tidt og ofte, men vi tenkte ikkje over det, for det var så mykje anna å tenkje på. Skal vi no avslutte med eit passande dikt, som vi bruker å gjera i kvasifilosofiske tekstar som denne, er det ikkje eigentleg så mange å velja i. Berre fåe mellom menneska blir diktarar, og i Finnmark er det serleg fåe menneske, så der blir det serleg fåe diktarar òg. Men litt av magien ved dette fylket er vel nettopp at det ikkje har vorte slått i hel av fortolkande tekstar, at det enno er såpass fjernt og utilgjengeleg og ukjent for dei fleste. Så vi bør òg halde kjeft no, og la Finnmark vera i fred for det kvardagslege babbelet vårt, som uansett ikkje har den ringaste tyding for viddene eller fjordane, for nordlyset eller midnattssola. Men eitt lite, tittellaust dikt renn oss i hug trass alt, av den samiske multikunstnaren Nils-Aslak Valkeapää eller Áillohaš. Det oppsummerer i nokre fåe ord alt det vi sjølve har brukt mange tusen ord på å freista seia.

 

ja go visot lea meaddel
ii gullo sat mikkege
ii mikkege

ja dat gullo

 

og når alt er forbi
høres ingenting lenger
ingenting

og det høres

 

Når stormåsen skrik

9 mai, 2016

“Kvifor er det så forbanna lyst her?” spurde Erlend Gaustad sikkert hundre gonger, då han nyleg vitja oss i Lakselv. I tillegg til sitt vanlege delirium, vart han råka av alvorlege svevnforstyrringar i dei kvite arktiske vårnettene, i hurtig veksling mellom insomnia og narkolepsi. Han kom ein torsdag formiddag i midten av april, som éin av tri passasjerar på eit småfly ned til Lakselvs forvaksne lufthamn Banak. Han sat ved kjøkenbordet vårt og drakk øl, lydde til lystig musikk og såg på sjakk på nettet idet vi kom heim frå jobb. Han insisterer på denne gamle bygdetradisjonen, å trengje seg i hop kring kjøkenbordet endå det er heilt tomt i stova. Den lystige musikken, typisk Lalla Carlsen eller Leidulf Hafsmo, er òg veldig viktig for han, for å sikre at stemninga aldri fell ned under eit visst hysterisk nivå. I Lakselv gjekk det naturleg nok mykje i Tanabreddens ungdom eller Deatnogátte nuorat, som med hits som  “Vuoi daid rudaid”, “Elle Máret” og “Odda geassi” må seiast å vera i den absolutte verdstoppen i sjangeren lystig musikk. Nokre timar etter Gaustad kom John Gunnar Kristiansen. Med seg hadde han fire kjolar som vi skulle bruke under vitjinga. Den fjerde var tiltenkt Sindre Osland, som kom fyrst dagen etterpå. Han fekk kan hende den lystigaste mottakinga av alle, for idet han landa bad vi han hute seg rett til uteserveringa på vegkroa Åstedet, situert i bygninga som av ein arkitekt vart kåra til Noregs styggaste, nemleg Porsanger vertshus. Der sat vi i det stikkande solskinet og naut årets fyrste såkalla utepils, midt i ein gjennomtrekk av alskens innfødde nissar. Gaustad, Kristiansen og Osland fekk møte eit hav av slike bygdetullingar under opphaldet sitt i Lakselv, og det høvde dei utmerkt: Riktig nok bur dei i høvesvis Stavanger, Trondheim og Tromsø, men i botn og grunn er dei bygdetullingar akkurat som oss, og nettopp difor fekk dei òg ein svært varm velkomst mellom bygdetullingane i Lakselv. Frå ein skjeggete reindriftssame som knapt kan norsk og ikkje har telefon eller fast adresse, til ein sjølvrettferdig ung trygdenarkoman som insisterer på at det beste med Finnmark er at absolutt ingenting skjer her: Ingen ytra misnøye med dei trøndske turistane. Riktig nok var det mange som spurde, med oppriktig nyfikne, kva i himmelens namn og rike dei eigentleg gjorde her: Kvifor i all verda dra på ferie til Lakselv overhovudet, ein fjerntliggjande og mindre vakker plass som det kostar ein formue å fly til, og så til overmål i april månad, når det godt kan vera full vinter enno? Men gutane kunne fortelja at dei hadde fått akkurat den typen ferie dei liker, med høve til å sitja døgeret rundt ved eit kjøkenbord og drikke øl, kanskje innimellom gå ein tur bort på puben. På førehand undersøkte vi jo om dei var huga på å dra litt vidare ikring, sjå noko meir av det fagre fylket Finnmark, men slike idear vart blankt avviste. Riktig nok har Osland no i ettertid sagt at han ynskjer seg ein tur til Karasjok, for å ta ein kik på alle dei frodige kvinnfolka som visstnok finst der nede. Men det får bli på eige ansvar, vi har livet for kjært. Vi gjekk då i det minste ein tur bort mot Lakselva med gjestane, og til den overgrodde gravlunden ved ruinane av den gamle kyrkja som tyskarane brende. Men ikkje eingong dette kunne føregå utan eit kontinuerleg mas om snarleg retur til kjøkenbordet og den lystige musikken. Av personvernomsyn er dette om lag så mykje som vi kan seia om denne langhelga, og truleg har vi allereie sagt for mykje.

Den såkalla russarvarmen som kom då dei trøndske gjestane kom, har halde seg etter at dei drog. Den store snøskavlen på den overdimensjonerte gardsplassen vår har smelta vekk, dei store skarane av snøsporvar er farne vidare nordover, og no er det så lyst at det aldri er mørkt lenger. Likevel har døgeret for fåe timar, det er utruleg kva som dukkar opp av gjeremål jamvel i ein arktisk avkrok som denne. Det mest overraskande, for mange av dykk, vil nok vera at vi driv og planlegg å ta førarkortet for bil. Det er eit nederlag, naturlegvis, for vi står fast på det vi alltid har meint, at det å ha lappen er harry. Men då vi no trass alt kjøpte oss bil i fjor haust, var det jo berre naturleg at vi prøvde å køyre nokre småe sirklar med han. Vi hadde ikkje trudd at dette var noko vi var kapable til, plattføtte, nærsynte og notorisk umotoriske som vi er, men vi fekk fort stadfest det som nemnde Gaustad sa for å oppmuntre oss: “Det er ikkje vanskeleg å køyre bil, ein kvar amøbe kan greie det.” No bør vi ikkje ta munnen for full, for sannsynlegvis stryk vi jo på oppkøyringa vår. Men vi synst faktisk det er ganske morosamt å køyre bil, så kvifor ikkje freista. Sjå berre på det gylne høvet denne nye hobbyen gav oss seinast sist onsdag, dagen før Kristi Himmelfartsdag og ei formidabel langhelg: Vår granne og venninne Asfrid ynskte å vitje ei venninne av seg i Honningsvåg på Magerøya, og spurde om vi ville øvingskøyre henne opp dit, og deretter rundt omkring på øya. Vi har lenge drøymt om å få utforska dette området grundigare, så her kunne vi verkeleg drepe to fuglar med éin stein, som det så fint heiter på engelsk. No skal det seiast at bilen ho lånte oss til føremålet hadde automatgir, som er vesentleg lettare å manøvrere enn manuelle variantar. Vi fekk jamvel lurt oss til å studere det ville og vakre landskapet i dei ytre delane av Porsangerfjorden, vi henta oss alltid inn att idet vi var halvvegs ute i grøfta. Etter kvart går vegen ned i ein lang undersjøisk tunnel, og så er ein ganske straks i Honningsvåg. Dette langstrekte fiskeværet er ein stad heilt etter vår smak, lettare sovjetisk i stilen, fullt av fråflytte bygningar som står til nedfalls. Sjølve budde vi på vandrarheimen i utkanten av den såkalla byen, medan Asfrid residerte hjå venninna si inne i sentrum. Etter å ha parkert bilen og lydd til lystig musikk på hotellrommet, undersøkte vi det lokale utelivet onsdag aftan. Det var berre å stille seg opp som ein idiot ved bardisken med ein øl, og før vi visste ordet av det hadde vi flust av vener i Honningsvåg. At ingen av dei hugsa oss neste dag, er sikkert like greitt. Denne neste dagen brukte vi til å køyre ut til Gjesvær, eit eldgamalt fiskevær heilt nordvest på den store Magerøya, og kanskje det vakraste av dei fåe, småe samfunna som utgjer Nordkapp kommune. Asfrid hadde fått det for seg at vi som søringar ikkje kunne forlata Gjesvær utan å ha fått oss nokre måsegg, då vi aldri før har ete denne visstnok heilt spesielle delikatessen. Så ho byrja like godt å spørja dei fåe menneska som fanst å sjå i gatene om dei ikkje tilfeldigvis visste av ein måseggseljar. Til slutt fekk vi tips om ein ung gut ved namn David, elev på den lokale ungdomsskulen, som ganske riktig hadde huset fullt av måsegg. Dimed fekk vi oss ti slike store og veldig dekorative egg, til den nette sum av kroner 100. Faktisk trur vi det er ein god pris, men David forstod ikkje kvifor vi ikkje berre kunne gå oss ein tur og plukke egg på eiga hand. Vel, vi er no ein gong ikkje så flinke til å orientere oss, noko kvelden skulle prove. Vel attende i Honningsvåg la vi nemleg ut på fjelltur, nøyaktige med å bryte kvar einaste fjellvettregel som finst. Klokka var ti om kvelden då vi byrja gå, ikkje hadde vi kart og kompass, ikkje hadde vi varme klede, ikkje hadde vi mat med, og ikkje fortalde vi ei levande sjel kvar i himmelens namn vi hadde tenkt oss. Berre målet stod i hovudet vårt: Den veglause pletten Kjelvik, det gamle kommunesenteret i det som ein gong heitte Kjelvik kommune, brent ned av tyskarane og aldri bygd opp att til gamle dagars storleik. Ifylgje profilert kvakksalvar Lilli Bendriss spøkjer det som berre fy der nede. Naturlegvis hadde vi ein viss peiling på kvar vi skulle, men ikkje di mindre gjekk vi kraftig feil opp gjennom snøskavlane og blautmyrene. Like fullt fann vi målet til slutt, men frå heilt vinkel, som gjorde det umogleg å ta seg ned i den tronge vika utan heilt faktisk å risikere livet. Klokka var allereie nærare eitt om natta, og frukosten på vandrarheimen var open berre frå åtte til ni morgonen etter, så slukøra fann vi tida inne for å snu, utan å ha opplevd Kjelvik på nært hald. I det minste slapp vi å bli oppetne av skrømt av gamle sjøsamar, berre så synd at vi ikkje trur på den slags. For ein tur det likevel var, heilt ute langs stupkantane, mellom kurrande ryper og hoppande harar, med utsyn over den breie, blikkstille Porsangerfjorden, den sørgmodige Sværholthalvøya på hi sida, Laksefjorden og Nordkinnhalvøya i bakgrunnen. Bil er vel og bra, men til dei sjeldnaste perlene kjem ein berre med apostlanes hestar. Riktig nok var vi attende i bilen formiddagen etter, for å få med oss dei siste busetjingane på Magerøya, nemleg Skarsvåg og Kamøyvær. Men frå Skarsvåg laut vi igjen ta føtene fatt for å få sett noko som saktens var verd å sjå: Kirkeporten er eit stort ope hol gjennom ein bergknaus, og i bakgrunnen kan ein sjå det like kjende Nordkapphornet, ein fjellformasjon av djevelske proporsjonar. Etter ein betre middag hjå Asfrids venninne i Honningsvåg, byrja omsider heimturen, vel å merkje med ein avstikkar innom fiskeværet Repvåg på fastlandssida av Nordkapp kommune. Men vi hadde det ein smule travelt, for vi var inviterte på grillparty inne i Lakselv, på hestefarmen til bridgemakkeren vår islendingen Atli Konràðsson. Kor stolte var vi ikkje då vi kom køyrande dit, og attpåtil kunne klaske i bordet måsegg til heile selskapet. Dei laut riktig nok kokast, for grilling av egg er ein risikosport. Det skal seiast at smaken ikkje var heilt ulik den av vanlege hønseegg, men kva eksessar går ein vel ikkje til for å kunne briske seg med ein eller meiningslaus kuriositet.

Dette var altså sist fredag, og då laurdagsmorgonen rann var det like forbanna lyst og varmt i Lakselv, som unekteleg kan skilte med eit generelt tørt og stabilt klima. No fekk det vera nok med den utkantnorske narsissismen, tenkte vi, og spente på oss dei skinande blåe joggeskorne som Lakselv vidaregåande skule spanderte på oss, då vi byrja som gymlærarar i fjor haust. Så sykla vi opp i sentrum for å forlyste oss med ein idrett vi nyleg har byrja med, ein vi berre kallar afghansk fotball. Vi likte faktisk å spela fotball som born, men vi slutta då medspelarane og trenarane plutseleg byrja ta denne leiken alvorleg, då vi alltid stod i offside endå vi ikkje forstod kva offside tydde, og vi fekk kjeft for ikkje å springe når vi grannsamt bygde dei flottaste byggverk i grusen på banen. Nei, då var det mykje hyggelegare for ein tolv år gamal nerd å få drops, vaflar og stundom jamvel pengegåver av dei gamle kjerringane i bridgeklubben Honnør i Hornemansgården. Men dei afghanske elevane våre i Lakselv, som på mange måtar òg har vorte venene våre, spelar fotball på den einaste rette måten: Heilt utan reglar, irrasjonelt, vilt og sjanseprega. Den siste veka har vi spankulert ikring med ein praktfull blåveis kring høgre auga, etter eit knallhardt møte på fotballbanen, skalle mot skalle med ein ung afghanar. Tidlegare nokre veker kunne vi knapt nok gå, etter eit spark av kataklysmisk styrke i den venstre ankelen vår. Ikkje minst har vi framleis vondt i eitt eller fleire ribbein, etter at ein av gutane skulle feire ein siger på fotballbanen ved å gje oss ein uhyre hjarteleg klem, det vi no har byrja kalle ein afghansk klem, som uvenlege sjeler kanskje ville kalla eit overfall. Normalt er det riktig nok ikkje mogleg å kåre ein vinnar og ein tapar av fotballen, båe lag vil hevde at dei vann, om ikkje anna fordi det andre laget juksa. Denne laurdagen er vi likevel ganske sikre på at vi faktisk vann, og så vidt vi kan hugse scora vi heile tri mål, fire av dei sjølvmål. Kampen fekk ei naturleg avslutning då ein brannbil plutseleg kom og byrja vatne grasbanen vi spela på. Gjennomblaute sykla vi heim, og trong ikkje eingong dusje før vitjinga på puben same kveld.

Vi seier eit fandenivaldsk takk for oss for denne gongen, med eit dikt av ein diktar som vi vonar ville mislikt å bli resitert på denne anarkistiske nynorskbloggen. Her er André Bjerke, “Måken”, som forresten finst i ei lystig tonesett form ved Finn Kalvik.

Ro, mitt barn, til fugleskjæret;
mange måker fant vi der,
de som bringer oss i gave
drøm om havet.
Hele dagen vil vi være
der hvor alle måker er.

Ro, mitt barn, før dagen ender,
dit hvor alle måker flyr;
se, vår lengsels fabelskute
går der ute,
under seil mot fjerne strender
og mot Sinbads eventyr.

Ro, mitt barn. Det tapte riket
skjenker havet oss igjen.
Følg den flyvende hollender!
Havlegender
toner gjennom måkeskriket.
En Atlantis-fugl er den.

Ro, mitt barn, i blonde dage,
under solens lykkehjul.
Måken bringer oss i gave
drøm om havet.
Måken, det er bølgeslaget
som har skapt seg om til fugl.

Lanterne og moreld

31 mars, 2016

Orsak, men vi har aldri forstått poenget med å dra opp på fjellet i påska. Der finn ein berre store skavlar av snøen som ein på denne årstida helst vil bli kvitt. Er ein heldig, blir ein teken snøgt ned att av eit snøskred. Men er ein uheldig, sit ein der med ein sjokolade og ei appelsin og er klissete på hendene ei dryg veke til endes. Misforstå oss rett, vi òg er glade i fjell. Men vi føretrekkjer å sjå opp på desse fjella frå eit komfortabelt punkt lenger nede. Den store påskereisa vår i år gjekk altså ikkje opp på fjella, men ned i skuggen av dei: Vi gjekk om bord på Hurtigruta.

Dette har i grunnen lenge vore ein draum, men vi har tenkt at vi ikkje har tid og økonomi til det. Men då vi skulle til å tinge oss flybillett frå Lakselv til Trondheim før påske, og såg kor ulideleg mykje det kosta, fekk vi innfallet å undersøkje kor mykje dyrare det ville vore å reise sjøvegen. Det var slett ikkje så ille, ikkje på noverande årstid, så vi klaska til. Av rein høflegheit forhøyrde vi oss med folk som i teorien kunne tenkjast ha interesse av å bli med, men det gjekk jo akkurat som venta: Ingen ville bli med, vi laut bu oss på å reise åleine. Det var eigentleg heilt greitt, for vi er glade i å meditere i vårt eige briljante selskap.

Byrjinga på reisa vart riktig nok ikkje perfekt. Vi gjorde nemleg ein idiotisk feil. Kvelden før avreise fekk vi eit anonymt tips om eit mogleg billegare alternativ til reise til Kirkenes, byen der vi skulle gå om bord på Hurtigruta. Det skulle visstnok finnast ein russarbuss i skytteltrafikk mellom Hammerfest og Murmansk, fekk vi vita, ei skranglekasse breiddfull av vodka, sigarettar og prostituerte. Diverre gjorde vi ikkje nok for å oppspore nummeret til denne mystiske bussen, så vi hadde ikkje anna val enn å ta den vanlege rutebussen fredag ettermiddag, med bussbyte i Karasjok, eller Sjogas som Lakselv-ungdommen seier. Dette er noko av eit trafikknutepunkt, og på terminalen der var det mange bussar og litt kaos. Men vi slengde no kofferten vår inn i bussen, gjekk opp og sette oss og sabla ei flaske øl. Så trilla bussen i veg, med fire passasjerar inkludert oss sjølve. På heile den 265 kilometer lange turen var det berre eitt einaste stogg, på den ørvesle kroa nær vegkrysset i den ørvesle samebygda Kaamanen i Inari kommune i Finsk Lappland. Der sat nokre høgst suspekte, men harmlause fyrar og nidrakk øl, lydde til finsk katzenjammer frå jukeboksen, og spela på blinkande speleautomatar. Andre menneske såg vi overhovudet ikkje langs vegen. Vi ana altså total fred og ingen fare, men då vi kom fram til Kirkenes kringom midnatt, var kofferten vår forsvunnen som dogg for sola. Same uhell hadde råka alle dei andre passasjerane som hadde koffertar i bagasjerommet. Kven kunne ha teke dei? Iallfall ikkje Inari-samane, som var så fulle at dei knapt kunne gå, langt mindre bera ein koffert. Den dag i dag veit vi enno ikkje kven som har skulda for fadesen, men sannsynlegvis var det ein kombinasjon av Karasjok-samar og ursløve bussjåførar i det sterkt kritiserte nystarta busselskapet Snelandia. Kofferten er komen til rette, men vi fekk ikkje mykje glede av han i påska: Han kom til Kirkenes to døger etter at skipet vårt hadde lagt frå kai, og vart deretter transportert attende til Lakselv, der vi fann han på flyplassen ei veke seinare. Så det er trygt å seia at vi burde valt den russiske gangsterbussen i staden.

Men la oss no ikkje føregripe hendingane. For mange var det uforståeleg kvifor vi skulle reise med Hurtigruta heilt frå Kirkenes. Ho stoggar jo òg i Honningsvåg og Hammerfest, stader som båe ligg mykje nærare Lakselv. Men det ein gjer, skal ein gjera skikkeleg: For oss var det viktig å få med oss heile suppedasen, Aust-Finnmark frå fyrste augneblink, serleg sidan Finnmarkskysten for vår del var venta å bli den aller mest mesmeriserande delen av sjøreisa. Akkurat i Kirkenes har vi riktig nok vore tidlegare, for under ein månad sidan, på storbyweekend med sambuaren vår. Meir romantiske byar finst ikkje mellom Bugøynes og Grense Jakobselv – mellom anna ein direkte pikant aftan på den lokale Hamna pub, over biljardbordet. Dit hadde vi tenkt oss igjen på den lagnadstunge fredagen før påske, om enn åleine, men så laut vi altså drive og ringje rundt etter kofferten vår i staden. Neste morgon var vi difor skandaløst utkvilte, då vi flaug rundt i Kirkenes for å hamstre det aller naudsynlegaste til fire døgers seglas, nemleg to underbukser og ein sokk. Så la skipet frå kai, med oss på dekk, stirande ut gjennom Bøkfjorden over ope hav mot eit fyrste lokkande eldorado: Vardø. Etter innseglinga innom Hornøya, det austlegaste punktet i kongeriket i Noreg, kom vi til ein stad som i sanning levde opp til forventningane. “Den glade by ved Bussesund” har vore så hardt ramma av fråflytting at fyrstepremien på barneskulens julebasar var ei fruktkorg, andrepremien eit hus. Men nettopp dette har gjeve byen, som er den einaste i Noreg der det vitskapleg sett aldri er sumar, den sereigne spøkjelsesaktige sjarmen sin. Etter dette fantastiske synet var resten av ferda eigentleg eit antiklimaks, så vi skal fatte oss i relativ kortleik. Vi runda no den golde Varangerhalvøya, i temmeleg rufsete vêr. Uvane som vi gamle brunskogsnegler er med å vera på sjøen, skal vi vedgå vi vart ein smule fortumla. Sikta var elendig, og mørkret fall jo uansett, men det hjelpte å fylgje med på lysglimta frå det perifert plasserte Makkaur fyr, eit av Noregs mest særprega fyr. Vi fekk diverre ikkje lange pausen i fiskeværet Båtsfjord, men vi har iallfall vore der no, og det er ikkje verst berre det. Verre vart det med Berlevåg rett etterpå, der gjorde vinden det for vanskeleg for skipet å leggje til. No hadde jamvel månen blåse på sjøen, og det var ikkje meir å sjå før til morgonen. Så vi tvang oss til å sova nokre timar, medan skuta rulla over munninga av Tanafjorden og kringom Nordkinnhalvøya til Mehamn, så Kjøllefjord. Båe desse stadene har vi uansett vitja før. Men vi hadde alarmen på kringom klokka fire, og var lys vakne då skipet passerte Sværholtklubben mellom Laksefjorden og Porsangerfjorden. Det har alltid vore ein draum for oss å koma tett på denne utilgjengelege klippa med sitt fråflytte fiskevær rett bakom. Hit ut har aldri nokon veg gått, og det er langt, langt sørover til den skrale vegen mellom Børselv i Porsanger og Veidnesklubben i Lebesby. Inspirerte av dette gåtefulle synet, som ingen andre hadde stått opp or sengene sine for å oppleva, var det berre hyggeleg å sitja i to timar og vente på at frukosten skulle opna. Det skjedde sånn cirka i Honningsvåg, forresten fullstendig nedsnøa, og så gjekk ferda vidare gjennom Magerøysundet mot Havøysund med sine flotte vindmøller. I titida var vi framme i metropolen Hammerfest, der det verkeleg var snøstorm. Men det var også palmesundag, og vi gjekk i kyrkja for å be til høgare makter om hakket finare vêr, så vi kunne få sett litt meir enn berre kvitt og grått. Hosianna, vi vart bønhøyrde! På veg ut Sørøysundet, mellom Sørøya, Seiland og Stjernøya, letna det vesentleg. Framleis var vêret naturlegvis omskifteleg, som det skal vera, eit heilagt samansurium av sol, vind og snø, men dette passa ypparleg til den dramatiske naturen her ute. Medan Vesterålen og Lofoten er så populært at det nesten har vorte utvatna, har tindane i Vest-Finnmark framleis integriteten sin intakt: Den store venleiken som finst her, ser ein ikkje på hundre postkort og i tusen reklamefilmar. Nei, han berre ligg her, stor og aud og ukjent for dei fleste. Hurtigruta stoggar i Øksfjord, som er administrasjonssenteret i Loppa kommune, og som så vidt får plass mellom høge fjell og fjorden. Endå flottare er det endå lengre ute, idet ein rundar dei aller vestlegaste delane av Finnmark fylke. Til sist kjem det nær fråflytte fiskeværet Andsnes, som det heller ikkje går bilveg til, og så den vesle øya Brynnilen. Herifrå ser ein over mot Arnøya, Laukøya og den myteomspunne Nord-Fugløya, alle i Troms. Men båten tek sørover mot vesle Skjervøy, som er sånn høveleg sivilisert. Innan vi kom dit, hadde det vorte mørkt att, så vi såg ikkje stort før vi plutseleg susa inn Grøtsundet, inn i neonlysa frå verdsmetropolen Tromsø. Medan dei store hærskarane av turistar var på midnattskonsert i Ishavskatedralen, noko vi har vore tidlegare og difor ikkje gidda no, tok vi ein øl med Erlend Gaustads syskenbarn Sindre Osland, ein slags ven. Han bur for tida, merkeleg nok for ein titterværing, nettopp i Tromsø. Møtet var nesten litt hyggeleg, men plutseleg segla skipet vidare, og det var så vidt vi rakk å kaste han av i tide. Vi gjekk og la oss, sov forbi Finnsnes, og vakna til eit vêr som faktisk var endå vakrare enn dagen før. Idet vi segla inn i Harstad skein sola frå skyfri himmel, og det skulle ho halde fram med heile denne måndagen. Harstad kan vi styre oss for, men det var ein svir å spasere rundt i provinsielle Risøyhamn på Andøya. Her i kverven er vi godt kjende, då eit syskenbarn av mor vår bur i nærleiken, som nemnt i ei lengre reiseskildring for nokre år sidan. Sortland var heller ikkje så spennande for oss, Stokmarknes hakket meir spennande, før det verkeleg tok seg opp att på vegen gjennom det tronge Raftsundet mot Lofoten. Det er gruvsamt pent i desse traktene, det kan ikkje nektast for. Svolvær var bortimot magisk der det låg i dei siste koparraude strålane frå marssola. Som ein hyllest til den utgamle fiskarromantikken, gjekk vi her på ein tridjerangs thairestaurant og åt ei sterk suppe med scampi. Det hjelpte på appetitten på bayerølet om bord på Hurtigruta, ein appetitt som hadde vore uvanleg låg dei to seinaste dagane. No kunne vi uansett ikkje stå imot lenger, for vi var under knallhardt press: Erlend Gaustad ringde i eininga og forlanga at vi laut forfriske oss, for ifylgje han er det nærast skikk og bruk å vera full på sjøen. Han bør vita det, gamal notsprengjar og sildstrøypar som han er, og med ei oldemor som døydde i ei ulykke med eit destillasjonsapparat om bord på ein båt. At vi sverja dyrt og heilagt på å ha teke oss ein bayer var langt frå nok, han ringde ganske snart for å høyre om vi no hadde byrja på den neste, og for å overtyde oss om å ta ein Irish coffee jamsides bayeren. Innan vi kom til Stamsund, er det godt mogleg at vi var ein smule overforfriska der vi sat i salongen og stirde ut på månen og det store mørkret. Men det er også mogleg at det berre var havet som rulla. Uansett var den neste morgonen nøydd til å bli gråare enn den førre. Vi hadde sove oss over Vestfjorden, forbi den vesle fiskarlandsbyen Bodø og den anonyme tettstaden Ørnes. Men det var ikkje just nokre store kulturbyar som venta oss vidare nedover kysten heller: Både Nesna, Sandnessjøen og Brønnøysund er nokså forgløymelege stader, men på utsida ligg jo mange vakre øyar og skjer. I kveldinga kika sola fram att, og fylgde oss over grensa frå Nordland til Nord-Trøndelag. Vesle Rørvik er eitt av to stogg skipet gjer i heile Trøndelag, og altså siste stogg før Trondheim. Ganske riktig: Då vi vakna i grisotta neste morgon, var det den gamle Munkholmen som låg og glitra i disen, og på hi sida såg vi Bakklandets vakre Maja, Byåsens vakre Vilde, Bridgehuset, Pissveita, Kafé Larssen og alt ein elles kan drøyme om.

Vi som fire dagar tidlegare hadde svimra i møtet med Storhavet, svimra no i møte med den faste grunnen under føtene våre. Vi har vorte skikkelege sjøulkar, det står ikkje til å nekte for, og vi lengtar allereie attende til det glade sjømannslivet. Vi vil segle med Skalmerås over sju hav, minst. Ein dag skal vi også forsere Mare Tranquillitatis på månen, sann våre ord, og kven veit kva meir. Men enn så lenge seier vi skip o’hoi og to tønner med rom, og helsar dykk til avskil med dette diktet av havdiktaren framfor mange i norsk litteratur, Alf Larsen:

At være en død og druknet mand
som ligger og skyller med nakken mot land
og øinene fyldt av det klare vand,
at vendes omkring av det rullende hav
og få sine lemmer forsiktig tatt av
og reises op langs en ensom sjø
og settes på huk av det mørke spill
og smile med dødens smil dertil
– var mere værdt end at sitte her
blendet av sjø og skinnende skjær
og høre på havets evige snakk.
Dog også dette er mildt og godt,
der er lise og ro i bølger og brott
og lykke for øiet i havets blått.
Livet har ting så lette som fjær
og dyp som i fred kommer døden nær.

Kjellaren onnee Kväänikansan päiväle!