Kjellaren

I går kveld hende det igjen, lesaren klaga på manglande updates. Men Uthuset, som vi vart lova, har ikkje den unge måsen gjort stort for å få på beina. Det var rett nok Forfots prosjekt i utgangspunktet, men Reistad og rissdølen er tilsynelatande kompanjongar no. Dei samarbeidde iallfall godt om sekstandeplassen i Kongsvinger denne helga. Vi reknar difor Uthuset som deira felles ansvar, og denne artikkelen er til ære for alt anna publikum enn akkurat dei. Vi vil faktisk forby dei å lesa han. Ut av vårt hus, vanheilage hundar!

Når det er sagt, har det gått litt trått med den korporative lektyreproduksjonen dei siste månadene. Ikkje av di vi har vanta inspirasjon, det gjer vi aldri, men programmet har vore relativt tett i forhold til skule og administrative oppgåver. Vel, det har det jo eigentleg ikkje. Men eitt og anna av sensasjonell art har vi iallfall føreteke oss den siste tida, og vil i denne artikkelen gje eit lite resymé av våren så langt. Når vi plutseleg har fått litt betre tid her nede, er det av ei sers hyggeleg årsak: Seinast i går, klokka 15.00, byrja Kjellaren sin lange og velfortente ferie. Vi hadde sesongens siste eksamen på universitetet, og reknar oss no for ferdig utlærde i norsk syntaks. Takk og farvel. Til hausten har vi store planar, mellom anna eit studium i runologi. Vi har allereie vore på biblioteket og lånt inn boka, og i tillegg mange andre bøker. Noko av visjonen for sumaren må vera, som George Costanza seier det, “[to] read a book. From beginning to end. In that order!” Når vi siterer vår absolutte helt mellom fjernsynsstjernene, er det sjølvsagt ikkje tilfeldig. George fekk tri månader løn frå yankeeane for å gjera absolutt ingenting. Då skulle han få gjort alt mogleg. Eta ein heil ost, mellom anna. Vi for vår del får inga løn. Det er bra, for vi hatar kapitalen. Vi greier oss med skiljemynt. Men det er like fullt “time to taste the fruits and let the juices drip down our chin.” We proclaim this: The Summer of George! I overførd tyding.

På den gamle sida vår, med’ vi enno var i bygda, skreiv vi mangt og mykje om våren. Men fordi om vi no er institusjonaliserte, kan vi sjølvsagt ikkje slutte glede oss over vårens vakre vedunder. Eit av dei sikraste vårteikna er snooker-VM, ei tevling vi kvart år har augo retta mot. Men ettersom vi no har fått kabelfjernsyn installert i kjellaren, kunne vi observere grundigare og meir lidenskapeleg i år enn tidlegare. No gjekk det diverre ikkje heilt vår veg, men det var så. Einskilde favorittar, så som Hendry, Williams og akk så utskjelte Ebdon, var for så vidt med eit godt stykke. Men det gjekk med dei som dei unge kinesarane vi heia på, dei vart for linne då Rocket sette flaksen inn. Han vann også finalen mot Ali Carter, som rett nok ikkje baud han all verdas konkurranse. Det mest ufyselege, tykte vi, var den griseheldige 147-serien O’Sullivan gjorde i siste frame mot Williams. Sporten blir berre keisam av slikt.

Når vi snakkar om flaks og uflaks, kan vi nemne at den lokale sumarbridgen er godt i gang. Vi har som vanleg sete i udrag, men lyt vel òg vedkjenne oss eit par tvilsame variantar. Hyggeleg har det like fullt vore, serleg den kvelden vi spela med ein av våre kvinnelege favorittmakkerar, sjarmerande Fiskarstrand. Ho har nekta oss å bruke den eigentlege identiteten hennar, av di ho ein dag skal bli lærarinne, og såleis vil ha mest mogleg plettfrie Google-treff på namnet sitt. Vel, Gry, du får vone dei ikkje leitar opp spelstensilane frå den aktuelle kvelden.

Når vi dreg denne Fiskarstrand fram i det grelle kjellarlyset, er det delvis òg for å rose henne. Ho og resten av arrangementskomiteen - viss det var nokon - stelte til eit glimrande Stud-kalas i klubbhuset på Havstad. Det kom litt seint i gang til nyttårsfest å vera, og vi vil nok til neste år ynskje oss endå betre oppslutning frå klubbens mange spelarar. Men vi som var der lika oss. Tevlinga, eit endå villare lotteri enn snooker-VM, vart vunne av Uggen og ein Eiesland, ikkje tidlegare omtala på sida vår. Men vi trur han les litt. Vi tolererer denne fyren, endå han ved fyrste augekast kan verke overdrive “svart” for oss fredelege Burzum-fans. Vår eigen makker var ein annan fersking, også ho av mix-kategorien. Kjersti Solberg Eikrem er ikkje like skuggeredd som Fiskarstrand, så vi treng ikkje nytte dekknamn der. Ein og ung talentfull spelar er ho i alle fall, og med ein iver dei gamle “heltane” saktens kunne lærd litt av. Vi vil nytte høvet til å skryte også av vår tridje mix-makker, Petter Eides honey Marita. Veldig uneleg. Vi vil faktisk gå så langt som til å vurdere, å heretter berre spela mix-bridge. Vi innser no akkurat kor sympatisk våre påstått mannlege makkerar er. Sjå berre på Simonsen, som på nemnde fest gjorde alt han kunne for å avlive oss. Han dengde oss i veggen, la oss i bakken, slo oss med ei flaggstong og dynka oss i vatn. Vi var heldigvis litt for seigliva til heilt å kapitulere.

Nei då, Simonsen, det er water under bridgen. Vi har longo tilgjeve deg framferda di, og du vonarleg vår. Den fyrste mai var Fredrik faktisk så elskverdig å invitere halve klubben til seg sjølv på grilling. Ettersom han som oss skyr arbeidarrørsla, ville han vel gjerne ha litt selskap heime framfor å forlata huset. Dei to andre residentane, makkerparet Eide - Livgård, var lageleg nok bortreiste, så einskilde gode vanka jo frå frysaren. Jamvel Katrine Gran, ein av våre lausleg assosierte, innfann seg i det timelange symposiet. Eit hyggeleg attersyn.

Kvelden før, den siste dagen i april, var vi faktisk i Olavshallen. Vi har ikkje vore så kulturelle som ynskt det siste året, men Orffs Carmina Burana var naturlegvis uunnverleg. Vi har alltid lika dette stykket, og det skorta ikkje noko på framføringa i hallen. Aal sjølv var baryton, det hjelpte ytterlegare på stemninga. Men også sopranen og den andre mannlege solosongaren, kora, orkestret og serleg gong-spelaren var dyktige. Det vart ein gjevande kveld. Vi hadde nokre andre bridgespelarar med oss, dei gjorde overraskande god figur i såpass eksklusivt selskap.

Ein annan høgtidskveld var vi heime i dalføret, nærare bestemt på Støren - eller Gauldalens Paris, som einskilde har kalla det. Vår finske ven frå skuleåra, nitrivelege Aarto Hyvärinen, heldt ein aldri så liten samankomst. Der trefte vi eit hav av kjenningar, men berre éin er tidlegare omtala i kjellaren. Ja, de gissa rett, evigunge Gaustad frå Hukkelåsen. Det var ei relativt roleg tilstelling, der vi fyrst på ved enda av kalaset, på heimturen, fekk oppleva det vi framfor alt var komne etter: Lokal natur. For å imøtekoma Gaustads vederheftige mor, som var så adstadig å ville hente oss, laut vi stege over ein bekk og nokre gamle byggvarar nedi Støren sentrum. For oss var dette action.

Når det gjeld nettopp Gaustad, er det med ein viss byrgleik vi må informere, om at han no omsider har utmanøvrert Våge ved sjakkbrettet. Slike resultat kan naturlegvis lyge, men det siste oppgjeret, arrangert med brask og bram i Mormors stove, vart ei styrkeoppvising for den unge hukkelåsingen. No skal det seiast at Våge er og har vore fullstendig inaktiv som sjakkspelar. Men di gledelegare er det naturlegvis å sjå, at sjølv ein nedsnøa hillbilly frå hillbillyland, kan lykkast i ein såpass komplisert idrett som sjakken. For nokre veker sidan vann han si klasse i hedmarksmeisterskapen, som forresten var hans fyrste større tevling. Når han no etter kvart attervender frå militæret, satsar han for fullt i Trondheim sjakkforeining. For vår eigen del kan dette bli problematisk, sidan Gaustad etter alle dei tri spelekveldane kvar veke, nok vil invitere til sigersøl. Dette har Kjellaren korkje råd eller tid til, så vi lyt faktisk avvikle vår eigen mobiltelefon, eller iallfall slå han av på permanent basis - og dra gardinene føre, ikkje minst.

Men det er lenge til. Vi kan lova dykk ein og annan epistel frå redaksjonen framover, ettersom vi altså har relativt rikeleg med fritid dei neste tri månadene. Endeleg kan vi disponere våre tilmålte leveår nokolunde fornuftig. Det fyrste vi skal gjera, er å avrunde denne artikkelen med eit høveleg dikt. Vi vil tru de har sakna den lyriske biten her inne, men di betre er sjølvsagt diktet når det fyrst kjem. Skal vi velja oss eit vårleg dikt vi framfor mange er glad i, vil dette absolutt utkrystallisere seg: Rolf Jacobsen, Mai på ruten:

Nu er det mai på ruten,
i høyblokkene når rørene er sluttet å suse,
i kjelleren når de bærer den døde ut,
i fengslene hele dagen og hele natten
er mai på ruten med sitt hvite ansikt
som forsøker å få tak i blikket ditt
og legger sin hånd av is omkring ditt hjerte
- -  jordens vår.

Kjellaren har alltid vore var for anna folks kjensler, og stort sett gjort dei fleste til lags. Vi har dessutan lova å avstå frå politiske kommentarar, ettersom politikken stort sett er banalitetar. Dagens epistel får såleis lesast som eit religiøst meir enn eit politisk manifest. Ein aldri så liten brannfakkel er det like fullt, og vi bur oss naturlegvis på kritiske merknader frå våre mange kommunistiske lesarar. Men som det før har vorte presisert, er denne sida i botn og grunn reaksjonær. Brun, om de vil. “Politisk står vi til høyre for Ivan den Grusomme”. Så det var ikkje anna å forvente.

Datoen er 14. mai 2008. Tel ein på fingrane 60 år bakover, er ein i 1948. Då skulle bjøllene ringje. Ja, Kjellaren vil nytte høvet her i dag - og ein nydeleg vårdag er det - til å ynskje staten Israel og det jødiske folket hjarteleg til lykke med dagen. Gratulerer! Framleis ingen gamal nasjon, men eit land som i tusenår einast var draum, og no endeleg har synt seg livskraftig. Liksom jødane feirar i Israel, skal Kjellaren feire i kjellaren. Vi har korkje gjøkalv eller fletteloff, men er fulle av shalom og framtidstru.

Dette trass i nokre vanskelege episodar dei siste 60 åra. Endå vi er relativt skråsikre i saka vår, skal vi ikkje hevde ha fullt, eller snarare godt nok innsyn i Israels soge. Mykje har hendt som vi vantar peiling på, og sume kan vel bruke denne vår infantile fåkunne til å slakte hypotesane våre. Men sant å seia treng vi ikkje mange argument. Vi veit så klart kva jødane har gjort med dei såkalla “palestinarane”, og skulle gjerne sett dei hakket mildare i så måte - for sin eigen del, ikkje for Palestinas.

Det er utelukkande desse herjingane som har gjeve Israel sitt ufortent dårlege rykte. Vi meiner altså ikkje å implisere, at vi har nokon valdsam sympati for det “palestinske” folket som gruppe. Einskilde hendingar er sjølvsagt tragiske, som når kvinner, barn og andre skuldfrie ved uhell blir drepne. Det bør ikkje skje. Men så er det også slutt. Vi nærar ein djupkjend skepsis til heile den arabiske og i stor grad sunnimuslimske verda. Ikkje av di arabiske menneske i utgangspunktet er mindre hyggelege enn andre, men på grunnlag av den politikken arabiske nasjonar, nesten utan unntak, driv i møte med minoritetar - det vera seg grannen Israel eller grupperingar internt i dei nemnde landa. Når vi nyttar nemninga “arabisk”, er “palestinarane”, eller det som verkeleg er “Palestina-arabarar”, sjølvsagt inkludert i termen.

Det blir tala mykje om den støtta USA gjev Israel, ei støtte som utan tvil har vore avgjerande for eksistensen og framdrifta til denne sårbare nasjonen. Så ser ein vidare på dei amerikanske operasjonane i Irak og Afghanistan, mimrar seg attende til Vietnam og Korea og er ganske snart sokken i ei myr av amerikansk “imperialisme”. Den sionistiske rørsla er tilsynelatande ein brikke i det store puslespelet. Men nettopp dette hata omgrepet, imperialisme, har vi tenkt litt på. Ein imperialisme dei fleste tykkjest blinde for, er nemleg den arabiske - og vi tilføyer sunnimuslimske - imperialismen i skrivande stund på frammarsj over heile Nord-Afrika og det sørvestlege Asia. Vi har tidlegare skrive om Vest-Sahara, der Marokko og Den arabiske liga, skuffande nok hjelpt av USA, i strid med alle internasjonale vedtekter okkuperer landet til eit moderat muslimsk nomadefolk, og naturlegvis undergrev kulturen og økonomien deira i same slengen. I Sudan er den hovudsakleg kristne befolkninga i sørdelen av landet, under kontinuerleg press frå dei radikalt islamistiske nord-sudanarane. Noko tilsvarande skjer i Nigeria, og vi treng vel knappast nemne den handsaminga svarte afrikanarar får i reint arabiske land. Dette i tillegg til kvinneundertrykking og all hårreisande rettspraksis i møte med andre “avvikarar”.

Også mellom jødane finst det ortodokse. Men jødedomen er iallfall ikkje misjonerande, og staten Israel har for lengst passert det politiske steinalderstadiet mange av grannelanda er på. Det er det einaste demokratiet mellom tallause diktatur i regionen, og alle tilgrensande land er å rekne for aggressive fiendar. Trugselen er ikkje berre palestinske terroristar, men galematias Ahmadinejad i Iran og i realiteten heile den arabiske verda. Om Israel har fått hjelp frå Amerika så langt, kjem ikkje USA naudsynlegvis til unnsetning i ein framtidig krisesituasjon. Nei, til sjuande og sist står Israel åleine, og ein noko påpasseleg militær strategi er såleis fullt forståeleg. Ein lyt trass alt forsvara sin eigen eksistens.

Dersom lesarane som ymse ekstremistgrupperingar vil rydde Israel heilt av kartet, då er det ei ganske anna sak vi diskuterer. Den debatten skal vi ikkje eingong ta, vi reknar det for innlysande at det jødiske folket har like stor rett til sitt eige heimland som noko anna folkeslag, serleg etter tusenårig mishandling i ufrivillig eksil. Og viss det fremste motargumentet framleis er, som vi fryktar, at Israel er imperialistar og drep uskuldige, meiner vi oss orsaka. Vi har sagt kva vi synst.

I kveld skal vi på møte i pinseforsamlinga med det treffande namnet Sion, der utgamle svovelpredikantar gjev ei meir bibeltru framstilling av den jødiske soga. Så kva høver då betre, enn å avslutte med nokre fyndige vers or skrifta. Av Mose avskjedstale, Deut. 33:27-29:

Ein bustad er den eldgamle Gud,
her nede er hans evige armar.
Han dreiv fienden bort for deg
og sa: “Berre rydd han ut!”
Sidan bur Israel trygt,
Jakobs kjelde har fred
i eit land med korn og vin,
der doggen dryp or himmelen.

Salig er du, Israel.
Kven er som du?
Du er eit folk som får hjelp av Herren,
ditt vernande skjold og ditt veldige sverd.
Dine fiendar skal krype for deg
medan du går fram
over deira høgder.

Så er påska uomtvisteleg over. Vi skal difor oppsummere kvissen vår, påskereisa, som denne gongen samla heile seks deltakarar. Utruleg artig.

Vi gjer ikkje denne gongen nokon gjennomgang av kvart einskilde spørsmål, for resonnementa blir i alle høve for kompliserte for gjennomsnittsmannen. Vi har fått fleire klagar på vanskegraden, men ikkje nettopp eintydige. Dei fleste synst vi overdriv, at lista med føremon kunne lege hakket lægre. Kva det då har seg at Ivar Berg, ein landsens moltegaid, nok ein gong gav oss fasiten i hende, det skjønar ikkje vi. For all del, han har brukbare skills. Men det har andre òg, vil dei. Her lyt øvast - og arbeidast. Ein vinn ikkje slike tevlingar på gamal vane, men eit ivrig og nyfike syn på tilveret. Vi lagar ikkje desse nøttene så mykje for å plaga dykk, som for å læra dykk eitkvart. Her er mykje kunnskap, grev ein berre djupt nok.

Dette som ei skjennepreike ikkje til deltakarane, men til dei som aldri deltok, som gav seg nesten før dei byrja. Det var mykje grums i dei svarsetta vi faktisk fekk, men det var då iallfall noko. Vi ser på fasit:

1. Rampart, AL. Ein “census-designated” tettstad. Songen var “Pink Bullets” av den korporative favoritten The Shins.

2. Chihuahua. Hunden heiter det same. I songen “Cocaine Blues” fekk Johnny Cash trøbbel i Ciudad Juárez.

3. Ushuaia. Ølet er Beagle-øl, byen modellert etter Djeveløya i Fransk Guiana.

4. Sala y Gomez. Det korporative ferieparadiset.

5. Hereheretue. Den gamle stavinga var vesentleg kulare: Héréhérétué.

6. Heard-øya og McDonald-øyane. Dei tilhøyrer Australia.

7. Tsumeb. Sjøane er Otjikoto og Guinas.

8. Kinshasa. “The Rumble in the Jungle” var òg i vår ånd. For ikkje å nemne presidenten, Mobutu Sese Seko.

9. Mogadishu. Iman vart gift med Bowie. Den fallerte astronauten var Major Tom, representert i høvesvis “Space Oddity” og “Ashes to Ashes”.

10. Shibam. “Manhattan of the Desert”, eit høgdepunkt mellom Jemens sanddyner.

11. Thiruvananthapuram. For eit nydeleg namn.

12. Ürümqi. Litt uklår spørsmålsformulering, men vi skulle altså Xinjiang Uyghur.

13. Kolyma. Ei hyggeleg elv i det austre Sibir. Vegen var “Beinvegen”, bygd over mang ein menneskeknokkel.

14. Krosshaugen. Han ligg i Litauen. Vi freistar ikkje den eigentlege stavinga, men har faktisk vore der.

15. Gripsholms slott. Ein runestein, dette. Vi seier ikkje meir.

Vi byrjar med fyrste innsendar, brødreparet Græsli frå Singsås. Deira deltaking var ei hyggeleg overrasking, vi har ikkje tidlegare sett nokon stor straum av svarbrev frå dalføra i innlandet. Men vi likar Singsås, og vonar brørne kjem sterkt attende sidan. Dei gjorde diverre ikkje nokon stor suksess denne gongen, med totalt to av femten riktige. Dei greidde Chihuahua-spørsmålet, og hadde openbert peiling på spetaklet i jungelen. Men som Janinj sjølv skreiv: “Fem rætt kjæm te å feires mæ polka og karsk.” Vi blir vonarleg inviterte.

Så var det Våge, som svara i Våge-stil. Det vil seia, han svara ikkje berre, men utbroderte framgangsmåte og irrelevante ekstraopplysningar. Høyr til dømes på åtta, som tydelegvis var ei favorittnøtt: “Her trodde jeg først presidenten var Ilyumshinov (president både i verdenssjakkforbundet FIDE og i den russiske republikken Kalmykia), da den lite flatterende beskrivelsen av ham stemte godt og det også i sjakk er sjelden at noen gjenvinner VM-tittelen. Men at matchen mellom de to verdensmestrene i 2006, som den korrupte presidenten fikk kjøpt til hovedstaden Elista, skulle henvise til bushen? Aha, nei, det var selvfølgelig enda mer planke, nemlig “Rumble in the jungle” i Kinshasa, Zaïre! Floyd Patterson var vel den eneste før Cassius Clay (synes det er mye kulere navn enn Ali!) som gjenvant tittelen?” Enklare kan det ikkje seiast. Men Våge var brukbar og hadde faktisk fire rette, nummer 2, 8, 9 og 15 - og for så vidt berre éin feil, nummer 6. Resten Våga han ikkje svara på.

Eit vel så hyggeleg bidrag kom frå Austlandet, småbyen Hamar nær Løten. Der bur Eide-familien. Så mange som det er av dei, kunne ein kanskje forvente fleire svarsett. Men Mats freista iallfall, og skal ha heider for det. Han briljerte ikkje hundre prosert, men blinka inn nummer 2, 5 og 9. Serleg femma var gledeleg sjå. Hereheretue er så visst ingen stor flekk på verdskartet. Det er altså von for ungdomen, sjølv i landets meir belasta provinsar. Mats skal bli skodespelar, og har såleis hovudrolla i den korporative oppsetjinga av My Fair Lady under sumarens festspel.

Så, ikkje mange minutta før fristen utlaup, kom eit heller uventa tilskot frå Rauland i Telemark, Fôrseth frå Fôrseth-garden. Vi har lenge visst at denne ølkjennaren ikkje er tapa bak ein stall, og det fekk vi endeleg prov på. Nummer 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 og 13 gjekk i hus, ein veldig sterk prestasjon. Det blir likevel eit vonbrot for storbonden: “Siktar meg inn på fjerdeplassen,” hevda han - men den gong ei. “Premiane freista vel i mindre grad.” Om løna for andreplass, tri dagars kibitzing av den korporative parfinalen, skriv han brutalt: “Det hadde no sikkert vore underhaldande å sitja på ein stol og sjå på egginga og høyre sarkastiske kommentarar frå Kvalen, men eg føretrekkjer å leggje mine eigne egg på det lægste bordet i Patton. Der får eg i det minste sitja i ro.”

Men vi kjem altså ikkje utanom: Vinnaren, i år som i fjor og året før der, er Ivar Berg frå Meldal. Det kom ikkje heilt på auto; Krosshaugen, til dømes, var ei hard nøtt. Men tala talar for seg, femten svar i hus. Vi gratulerer Ivar Berg med suveren siger. Premien er vel heller ingen nedtur, ei kveldstevling med Kjellaren på Rica Grand Quality Collection SAS Clarion Hotell Lillehammer komande sumar. Det er Bergs eige ansvar fortlaupande å forsyne oss med alkohol, dette trass i forbodet.

På andre kom altså Fôrseth. Tridjeplassen var dei meir tvist om, men det lengste strået trekte Våge-kvalen. Han får då gleda å by oss middag - og det i tillegg til alt han vanlegvis spanderer. Vi kjenner oss lystne på noko ekstra fancy den kvelden. Trøystepremiane, høvesvis 2000 og 7000 kroner, går til Mats Eide og brørne Græsli. Gratulerer òg til desse. Korporasjonen Kjellaren vil takke for all venleg deltaking. På attersyn til jul.

Det er usedvanleg lenge sidan vi har skrive noko no, men tru ‘kje av den grunn at ting har endra seg. Maset er likeins som før. Vi rekk ikkje vakne om morgonen før måsane er på oss: “Kjellaren sug.” Implisitt: Gje oss oppdateringar. Lesaren er sjølvsagt first in line, der han sit i hovudstaden og overvakar oss. No vel, fyrstkomande sundag reiser både vi og han til Amstel-dammen, då kan ein kanskje få fred for akkurat slik kritikk. Men inntil då gjev vi Reistad det han, og sikkert mange med han, har venta lengst på: Korporasjonen Kjellarens nyleg oppspadde påskenøtter. Vi gjer ei verdsreise som sist, men denne gongen vonarleg for vanskeleg til å svara på. Good luck, suckers.

1. Vi byrjar midt i øydemarka, for mest mogleg optimalt å forvirre dykk: Denne vesle staden har nokså spesiell status i nasjonen han tilhøyrer. Skulle ein omsetja namnet til norsk, ville det bli eit slag forsvarsvegg, bygd på jordforhøging. I ein song av eit velkjend amerikansk indieband, kastar den omtala personen noko heller abstrakt over slike byggverk. OK, kva heiter staden?
2. Vi reiser sørover. Ein hund, ein by, ein delstat. Namnet skjemmer ingen. Hunden er uaktuell for vår del. Men fylgjande skal ein merkje seg: Byen, som altså er hovudstad i og ber same namn som delstaten, er ikkje den største byen i delstaten. Dét er derimot ein endå meir kjend by, noko lenger nord. I ein song vi trur de kan ha høyrd, enda flykta brått og nådelaust der. No vel, det var fyrstnemnde by vi skulle fram til. Kva heiter han?
3. Dei sigla det kjende skipet i relativt smalt farvatn. På sørsida ligg ei øy, der er no ein by. I denne byen, tru det eller ei, bryggjer dei øl. Ølet har namn etter skipet. For ein god del år sidan, då dei liksom byrja laga byen til der nede, var det delvis etter mønster frå ei kjend øy på nordaustkysten av kontinentet. Same business der oppe, liten trivsel om ein hamna i uføret. Men altså, kva by er det tale om?
4. No gjer vi bråvending vestover. Her er vi øvst på fjellet. 3500 meter høgt, seier dei, men vi trur det ikkje før vi får sjå det. Det meste ligg nemleg under vatn. Og vatn er alt vi ser, det er langt til neste kyst. Reknar vi øya, som rett nok er folketom, til eit større kulturfellesskap, ligg ho iallfall ved yttergrensa av dette, i eine hjørnet av triangelet. Men ingen gjestmild stad, altså. Einaste ferskvasskjelda er ein dam av regnvatn på austsida. Kva heiter øya?
5. Atollen er tridelt. Berre den søraustlege av hovudøyane har permanent busetjing. Inne mellom øyane ligg lagunen, åtskilt frå storhavet av eit breitt rev. Det artigaste med heile greia, tykkjer vi, er namnet: Med stavinga til den gamle kolonimakta sette det faktisk rekord, på verdsbasis, kva eit visst symbol vedkom. Det var fem av det - på elleve bokstavar. No er vel alle meir eller mindre avvikla, men vi spør like fullt: Kva atoll?
6. Vi held fram vestover, men inn i eit nytt hav no. Langt sør i dette. Reknar vi desse øyane i einskap med landet dei tilhøyrer, ligg faktisk det høgaste fjellet i nemnde land akkurat her. Det dreier seg om ein aktiv vulkan, noko landet elles berre har ein til av - og han ligg på granneøya. Sistnemnde har hatt nokre utbrot i det siste, det fyrste av desse tidleg på 90-talet. Då hadde han lege der inaktiv i 75.000 år, så sanneleg var det dags. Men nok om dét: Kva heiter øyane?
7. Så er vi endeleg på fastland att. Ein gruveby dette, langt nord i landet han ligg i. Men utruleg nok har dei litt å skryte av: To serskilde små sjøar, mellom anna. Dei er gamle, så gamle at ein sereigen fiskeart har rukke utvikle seg i den eine av dei. Det er elles vanskeleg å vita kor djupe dei er, for dei greinar seg ut til store holesystem langt under bakken. Ned i den eine av desse sjøane, den grunnaste, pælma tyskarane ein masse greier ved retretten etter fyrste verdskrigen. Men til saka: Kva by ligg dei ved?
8. Vi svingar nordover no. Det er tvilsamt om presidenten i dette landet fortener mange godord, han skapa iallfall ingen vokster. Men han diska opp skilling nok til ei hyse eit historisk idrettsarrangement. Det gjekk av stabelen i hovudstaden, endå namnet på hendinga syner til bushen -  som rett nok pregar det meste av landet. Det var to utøvarar: Ein verdsmeister og ein tidlegare verdsmeister. Sistnemnde gjenvann tittelen. Det har ikkje mange greidd innan denne greina. Men altså: Kva by skal vi fram til?
9. På austsida av kontinentet ligg ein annan by. Han ikkje mange verdsstjerner å skilte med. Men éi er fødd der, ho gifte seg 36 år gamal med ein nokså innovativ europeisk artist. Han slo for alvor igjennom med ei heller melodramatisk musikalsk romferd. Hovudpersonen i denne soga figurerte i ein ny song eit drygt tiår seinare, då som ein falma rusmisbrukar. Men altså, kva by kom fyrstnemnde kvinne frå?
10. Eit ein gong todelt land er bortimot fritt for skyskraparar. Dei skryt likevel på seg nokre midt i øydemarka. Vel, det er tvilsamt om dei når høgda til vanlege skyskraparar. Men denne vesle byen der høghusa ligg, er utvilsamt å rekne for ein hovudattraksjon i landet. Han står jamvel på ei liste no. Vi spør, kva heiter han?
11. Langt austover no. Ein “eviggrøn” by, hevda einkvan som sidan vart skoten. Kva veit vi, det lange namnet gjer det vanskeleg berre å tenkje på byen. Men ein gamal stad, det er det, sjølvaste jødekongen skal ha sendt skipa sine ditover. Ein kystby, nesten synst i landet. Og delstaten! Stort likare blir det ikkje der til lands. Men nok om det, kva heiter byen?
12. Så dreg vi nordover. Vi er langt frå havet her, men like fullt i ein storby. Hovudstaden, faktisk, i den autonome regionen. Området rundt er heller sterilt, men her finst iallfall nokre fruktbare flekkar. Jau, og så fjella attom, på sørsida. Dei nasjonale mynda vil gjerne utvikle denne delen av landet, vi får sjå om dei lykkast. Kva by er vi i?
13. Endå lenger nord no, nordaust. Frå fjella renn ho ned i havet, denne lange, fjerntliggjande elva. Når det er sagt, er ho frosen djupt nedover frå oktober til mai. Området ikring har fått namn etter henne. Det er jamt over ugjestmildt, noko mangt eit menneske ufrivillig har kjend på kroppen. Dei oppdaga gull, det var saka. Ute ved kysten, eit godt stykke sør for kjelda til elva, ligg byen ein kan kalle sentrum i regionen. Frå han til ein annan by, også eit godt stykke unna, bygde dei stakkars jævlane ein veg. Så mange døydde og vart liggjande der, at heile vegen i dag er rekna for minnesmerke. Men altså, kva heitte elva?
14. Så gjer vi noko av eit langflog vestover, til ein haug. Dei estimerer kringom 50.000 av dei: Mange er treskorne, men ymse materiale finst nok. I tillegg er det statuettar, ikon og alle slag effektar, eit levande vitnesbyrd om den seigliva nasjonale religionen. Så er det òg lang tid sidan prosjektet tiltok, vi estimerer bortimot 180 år. Serleg etter andre verdskrigen vart staden viktig, dei valfarta dit i fredsam protest. Kvar er vi?
15. Endå lenger vest: Dei drog, står det, til den muslimske verda - som sjølvsagt hadde eit namn. Det namnet blir ikkje bruka lenger, men kjem det av det ein helst trur, kan vi likevel skjøna meininga. Der borte var det verkeleg sus i serken. Dei søkte gull og gav ørnene føde - iallfall biletleg. Men så døydde dei diverre. Mora lét reise monumentet, som rett nok tykkjest heidre berre eitt av dei to nemnde mannsnamna. Ved kva slott, jamsides ein innsjø, står soga å lesa?

Dei sjenerøse premiane i sist tevling skapa berre ufred. Vi jekkar oss no ned nokre hakk, og byd dykk fylgjande for innsatsen - alt til distribusjon under sumarens bridgefestival:

1. premie: Ei kveldstevling med korporasjonen. Aftanen endar i Speidarhuset. Ta med alkohol.
2. premie: Fremste publikumsplass gjennom heile parfinalen - på ein stol bak oss. Heiarop påkravd.
3. premie: Middag med korporasjonen i Lillehammer sentrum. Du spanderer.

Svara sender ein som vanleg til gamaldans@hotmail.com, helst i rimeleg tid etter påske. Prøv og skjerp dykk.

“Einskilde” har etterlyst meir variert journalistikk på denne sida, og faktisk truga med boikott om vi ikkje etterkjem krava. Kjellaren er naturlegvis ikkje avhengig av lesarane; i grunnen skriv vi akkurat kva vi vil når vi vil det. I god kristen tradisjon skal vi likevel glede våre medmenneske, og presenterer såleis ein tekst om bridgens rake motsetnad - brettspelet sjakk.

Vi har inga djup forståing av denne idretten. Sjakken fordrar mykje av utøvaren, ein intens konsentrasjon vi er relativt framande for. Bridge er mest ein vanesak. Like fullt les vi sjakken i avisene, for alle desse sylskarpe sovjetarane har ein stil vi ovundrar. Kramnik, Morozevich, Mamedyarov, Aronian … Lista er uendeleg. Men nye namn kjem òg til, Noregs Magnus Carlsen er vel fremst i så måte. I vår eigen omgangskrins finst ingen av hans kvalitet, men til vederlag to svorne Carlsen-fans: Våre gamle vener Erlend Gaustad og Frode Grøtheim. Fyrstnemnde har lenge spela sjakk som hobby, hovudsakleg på nett, eventuelt live mot lågpanna motstand. Ved reint tilfelle trefte han ein gong John Våge, jarnvegsarbeidaren kjend fyrst og fremst for sine bridgemerittar, men i ungdomen visstnok ein habil sjakkspelar. I fjor vår stilte vi lokale til disposisjon for ein spanande oppvisningsmatch, Erlend Gaustad - John Våge. Dei spela berre eitt parti, det enda remis etter stålegg frå båe sider. Gaustad, openbert misnøgd med resultatet, skulda på vesentleg alkoholinntak både før og undervegs i kampen. Han har difor masa om revansj, eit ynskje Våge oppfylte nokre veker attende.

Vi var nok ein gong arrangørar, men flytte no det heile til eit offentleg stelle. Såleis, tenkte vi, kunne spelarane få den merksemda dei kanskje fortener. Ikkje dimed sagt at noko stort publikum flokka seg kring bordet, men triveleg var det i alle fall. Før nemnde Grøtheim, ein nybyrjar ivrigare enn dei fleste, heldt seg typisk nok heime. Men Gerhard Henning var der, like frå Olsen-garden på Hølonda, dertil Åsmund Forfot og Baard Olav Aasan. Båe desse har visstnok sjakkrøynsler. Aasan spela jamvel eit parti mot Gaustad, det enda uavgjort. Men den verkelege spaninga skulle ikkje no avgjerast med eitt einaste slag. Gaustad føreslo blitz, fleire korte parti, og hadde til dette serskilde høvet kjøpt ei flunkande ny klokke, “Kramniks Choice”. Fem hundre spenn kosta herlegdomen, som diverre var for avansert til å fungere i lengda. Men speling vart det like fullt. Det fyrste partiet tok Gaustad heim, rett nok etter eit feiltrekk oversympatiske Våge motvillig lét han reversere. Det neste vart remis, og Gaustad var alt i gang med orsakingane: “Eg byrjar bli ør i hovudet,” hevda han, og hadde for syns skuld teke nokre øl. Men vi har sett han lys vaken og oppegåande etter atten halvlitrar, og kjøper ikkje utan vidare alt han seier. Det var i alle fall ei kurve i bratt fall, for det siste partiet tapa han så det song. Då stod det i praksis uavgjort. Dei avslutta med nokre uhøgtidelege “analyseparti”, utvikla etter kritiske stillingar i dei føregåande partia. Kanskje tel ikkje resultata derifrå, men Gaustad vart iallfall nedsabla. Dette endå han hadde proklamert siger på førehand.

Våge gjekk derimot nøgd ut or matchen. Han hadde ikkje spela sidan førre gongen dei møttest, men tok det på rutine og soliditet. Gaustad godtek ikkje utan vidare nederlaget, og har allereie byrja fabulere om nok eit returoppgjer.

Då, lova han, skal Grøtheim koma. Han er ingen velrøynd spelar, men studerer sjakk nærast på heiltid. Det har han tid til der han sit, stillsleg mediterande på loftet i Lauvsetvegen. Vi var innom den unge grisen her om dagen, og trur de sanneleg ikkje han baud oss på sjakk. Vi hadde ikkje samvit til anna enn akseptere, men overtydde ikkje nettopp med spelinga vår. Teoristerk som han no er vorten, lét ikkje Grøtheim seg imponere av vår engelske opning. Nei då, han feia oss av brettet. Men litt tid tok det faktisk. Som han sa: “De fekk til eit sluttspel, fall ikkje innleiingsvis, som eg vel hadde venta.” Kva gjev de oss? No når vi fyrst har høve, syner vi til Grøtheims eminente heimeside, http://sofagrisen.net. Merkeleg nok er det enno ukommentert, det faktum at han slo oss.

Sjakken har inga framtid i det korporative idrettslaget, men kan iallfall gjera nytta si som avveksling frå bridgen. Vi gler oss til neste oppvisningsmatch, der alle lesarar naturlegvis er ynskte mellom publikum. Kven sug minst: Gaustad eller Våge? Enno er frega open.